Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  płyta CD  redakcja 
               

 

Publikacja nr
8912
rok szkolny
2010/2011

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Etyka w zawodzie nauczyciela

Problem etyki nauczycielskiej pojawia sie okazjonalnie, zazwyczaj gdy wybuchnie jakiś skandal. Niniejsze opracowanie jest zebraniem i przypomnieniem podstawowych zasad etyki zawodu, jakie ukazały się w ostatnich latach.

Etyka - system wartości i norm postępowania, obowiązujący w danej zbiorowości; w filozofii to nauka o moralności zajmująca się wyjaśnieniem i ustaleniem takich kategorii jak dobro i zło, odpowiedzialność, sumienie, oraz zasadami i normami moralnego postępowania. Standardy etyczne decydują o ludzkich zachowaniach, wyznaczają kryteria określające co robić i jak postępować w stosunkach międzyludzkich, a w szczególności gdy podejmowane decyzje mają wpływ na dużą grupę ludzi

Problemy etyki zawodowej nauczycieli są w praktyce trudne do sformułowania, a zwłaszcza do zrealizowania. W dobie współczesnej nauczyciel reprezentuje jednocześnie siebie i swoją osobowość, oraz instytucję oświaty. W praktyce nie zawsze istnieje synchronizacja tych obu ról, prywatnej i publicznej. Etyka zawodu nauczyciela powinna być oparta na znanych wartościach uniwersalnych, oraz wartościach szczególnie eksponowanych w działalności edukacyjnej. Etyka zawodu nauczyciela dotyczy postawy nauczyciela, jego kultury, osobistej odpowiedzialności, wrażliwości, uczciwości, wiedzy i kompetencji. Problematyka moralna nabiera szczególnego znaczenia w zawodach, które wywierają wpływ na losy poszczególnych ludzi. Niektóre zawody posiadają zbiór etycznych zasad; np. Kodeks etyki lekarskiej, Zbiór zasad etyki adwokackiej, Karta etyczna mediów.

W 1995 roku Polskie Towarzystwo Nauczycieli opracowało Kodeks etyki nauczycielskiej, który, nie został upowszechniony w szkołach. Być może nie został zaakceptowany bo oparty jest na światopoglądzie katolickim. Zdaniem Jana Kropiwnickiego kodeks etyczny nie powinien być odzwierciedleniem polityki czy wiary. Powinna go cechować uniwersalność i ponadczasowość. W związku z reformą edukacji i awansem zawodowym nauczycieli dostrzeżono obecnie potrzebę uwzględnienia problemów etycznych i odbudowania autorytetu nauczyciela.


REKLAMA

Zawód nauczyciela stawia wysokie wymagania. Nauczyciel znajduje się pod ustawiczną kontrolą, każde jego potknięcie jest natychmiast dostrzegane i komentowane. Musi, więc być szczególnie ostrożny zwłaszcza że sędziami są uczniowie których wychowuje. Łatwo można stracić ich szacunek i zaufanie, a bardzo trudno go odzyskać. Właściwe wypełnianie roli zawodowej nauczyciela warunkują następujące czynniki:

  • autorytet
  • osobowość
  • etyka zawodowa

    Rezultat pracy wychowawczej zależy od autorytetu nauczyciela. Autorytet nie może być narzucony, czy sztucznie wykreowany, ale powinien być uznany i zaakceptowany przez młodzież. Autorytet wynika z takich cech osobowości nauczyciela które przyczyniają się do jego powszechnego uznania, szacunku i sukcesów w pracy dydaktyczno - wychowawczej. Wyróżnia się u nauczycieli autorytet moralny i intelektualny. Autorytet intelektualny dotyczy wiedzy i specjalności zawodowej. Autorytet moralny odnosi się do norm i zasad postępowania wobec uczniów.

    Niektórzy dzielą autorytet na wyzwalający i ujarzmiający. Wyzwalający polega na łatwym wyzwalaniu energii twórczej, mobilizacji do działania, wytrwałości w dążeniu do celu, realizacji zainteresowań, zapału. Autorytet ujarzmiający wyzwala w uczniach poczucie przymusu, bunt, łatwą rezygnację zamierzonych celów, niechęć do działania, strach i obawę przed nauczycielem. Wyróżniamy również autorytet wewnętrzny i zewnętrzny. Wewnętrzny gdy uczniowie dobrowolnie podporządkowują się nauczycielowi i wysoko cenią jego właściwości osobowe. W zachowaniu uczniów można zauważyć uznanie, życzliwość, podziw, chęć współdziałania. W przypadku autorytetu zewnętrznego, uczniowie podporządkowują się nauczycielowi, nie z wewnętrznego przekonania, ale ze strachu, obowiązku, polecenia.

    Cech osobowościowe nauczyciela które przyczyniają się do jego powszechnego uznania, szacunku i sukcesów w pracy i budują jego autorytet to:

  • zgodność własnego postępowania z głoszonymi ideami
  • sprawiedliwość
  • rzetelna wiedza, dobre przygotowanie do lekcji
  • życzliwość, zrównoważenie emocjonalne
  • czynniki zewnętrzne, schludny wygląd, dobra prezencja

    Wychowanie już z samej istoty jest działalnością etyczną. Odpowiedzialność wychowawcy przybiera podwójny wymiar. Z jednej strony nauczyciel odpowiada za ucznia w czasie procesu nauczania i wychowania, za realizację potrzeb psychicznych młodzieży, za ich wszechstronny rozwój. Z drugiej strony odpowiada przed dyrektorem, rodzicami. Odpowiada również przed samym sobą, przed swoim sumieniem.


    REKLAMA

    Naczelną zasadą w postępowaniu z uczniami jest poszanowanie ich godności. Ucznia powinno traktować się podmiotowo, czyli jak odrębną jednostkę o określonej osobowości.

    Jeśli więc nauczyciel obrzuca uczniów obraźliwymi epitetami to nie powinien dziwić się, że sam nie zasłuży na ich szacunek. Ironia, złośliwość, niecierpliwość, dyktatorstwo ze strony nauczyciela wywołują wśród uczniów opór i frustrację. Natomiast cierpliwość, wyrozumiałość i otwartość na problemy uczniów pomagają w osiąganiu lepszych wyników w nauce. Nauczycielowi nie wolno obrażać się na ucznia, powinien rozumieć jego potknięcia i ich przyczyny, a jako wychowawca szukać dróg zmierzających do likwidowania wad i wykształcenia zalet.

    Nauczyciel powinien interesować się wszystkimi uczniami w klasie; tymi którzy wybijają się ponad poziom, oraz tymi którzy z różnych względów do tego poziomu nie dorastają. Nie wolno trudnego ucznia uważać za zawadę, lecz właśnie jemu poświęcać najwięcej uwagi.

    Nauczyciel powinien doradzać nie osądzać, nie piętnować ale być stanowczym opanowanym i uprzejmym.

    Postępowanie nauczyciela zawsze uwikłane jest w oceny moralne, np. sprawiedliwości i niesprawiedliwości. Uczeń musi być przekonany że otrzymał sprawiedliwą ocenę. Oceniać należy nie same wyniki ale trud i dobrą wolę włożone w ich osiągnięcie. Nauczyciel musi posiadać duży zasób wiedzy, uczniowie mają prawo by uczyli ich nauczyciele dobrze przygotowani. W oczach rodziców i uczniów nauczycielowi najbardziej szkodzi niewłaściwy, lekceważący stosunek do pracy, zaniedbywanie obowiązków.

    Według przeprowadzonej wśród uczniów klas IV ankiety do najczęściej wymienianych cech pozytywnych nauczyciela zaliczamy:

  • otwartość, umiejętność kontaktu z młodzieżą
  • poszanowanie godności, partnerstwo
  • sprawiedliwość w ocenianiu, obiektywizm
  • życzliwość
  • tolerancja
  • poczucie humoru
  • wiedza i umiejętność jej przekazywania
  • konsekwencja w postępowaniu

    Do najbardziej negatywnych cech zaliczono:

  • brak wiedzy, niekompetencje
  • niesprawiedliwość i brak obiektywizmu
  • brak zrozumienia i czasu dla uczniów
  • konfliktowość i złośliwość
  • brak konsekwencji w postępowaniu
  • nietolerancja
  • brak kultury osobistej

    J. Pielachowski opracował 10 mądrości nauczycielskich
    1. Wiem że przyszłość moich wychowanków w dużym stopniu zależy ode mnie
    2. Nigdy nie poniżam godności ucznia. Poniżony zawsze odpłaca złem
    3. W konflikcie z uczniami nie gorączkuję się, jestem sędzią, a nie stroną.
    4. Nie lekceważę własnych poleceń, zawsze kontroluję ich wykonanie.
    5. Jestem cierpliwy, uczniowie mają prawo myśleć i działać wolniej ode mnie.
    6. Lekcja jest dla uczniów - nie dla mnie. Mój sukces powstaje tylko z sukcesów moich uczniów.
    7. Nie jestem nieomylny. Mądrość polega na przyznaniu się do błędu i naprawieniu go.
    8. Autorytet nie polega na wzbudzaniu strachu lecz na kompetencji, sprawiedliwości, konsekwencji wymagań.
    9. Wymagania nie wykluczają życzliwości; nie zrzędzę, nie pouczam, czyn jest lepszy od mówienia, przykład lepszy od instrukcji.
    10. Nie spodziewam się powierzchownej wdzięczności wychowanków. Jeśli zaszczepię im lepszą stronę mojej osobowości - będą mi wdzięczni przez całe życie.

    Mówiąc o etyce zawodu nauczyciela nie można pominąć norm moralnych regulujących współpracę i współżycie w zespołach nauczycielskich. Warunkiem powodzenia w pracy wychowawczej jest utrzymanie właściwej atmosfery w gronie nauczycielskim. Ważną sprawą jest dbałość o autorytet zawodu oraz konieczność obwarowania dyskrecją posiedzeń Rady Pedagogicznej, rozmów, spraw służbowych i życia prywatnego kolegów. Należy dbać o to aby dobra sława zawodu którą podtrzymujemy na zewnątrz znajdowała pokrycie w rzeczywistości, aby wzajemny szacunek i życzliwość panowały między nauczycielami naprawdę. Konflikty szybko przenikają do młodzieży i środowiska, obniżając nie tylko prestiż danego zawodu nauczycielskiego, ale także efekty jego pracy. Każdy nauczyciel powinien mieć świadomość własnych niedociągnięć, ułomności, wad zawodowych.

    Praca nauczycielska wykonywana przez dłuższy czas, może wywołać u niektórych osób specyficzne ułomności charakteru, których nasilenie bywa czadem niezauważalne, ale może utrudniać harmonijną współpracę i współżycie w szkole.

    Należą do nich

  • apodyktyczność i upór
  • osłabienie samokrytycyzmu i uwielbienie
  • pozerstwo i afektacja
  • drobnostkowość
  • skłonność do plotkarstwa i intryg
  • nadwrażliwość
  • znieczulenie czyli ograniczenie aktywności do minimum

    Jeżeli wymienione problemu dotyczą większej liczby osób, wówczas na pewno utrudniają harmonijną współpracę w zespole nauczycielskim.

    Podsumowując można wyróżnić kanon wartości osobowych i zasad etyki pedagogicznej.

    Będą to następujące zasady:

  • zasada prawdy
  • zasada dobra dziecka
  • zasada przykładu
  • zasada więzi emocjonalnej z wychowankiem
  • zasada poszanowania osobowości wychowanka
  • zasada profesjonalizmu w wychowaniu, opiece i nauczaniu

    Kodeks etyczny nauczyciela opracowany przez dr Jana Kropiwnickiego
    1. Pamięta że wychowuje przede wszystkim własnym przykładem
    2. Pamięta że uczeń - nawet najmniejszy - jest CZŁOWIEKIEM
    3. Postępuje zgodnie ze swoimi słowami
    4. Nigdy nie zapomina że szkoła - a więc i on - jest dla ucznia. Gdyby nie było uczniów, byłby niepotrzebny
    5. Uczy nie dla wiedzy, ale dla życia
    6. Jeśli nie kocha dzieci - powinien zmienić zawód
    7. Traktuje wszystkich uczniów równo
    8. Ocenia sprawiedliwie, uwzględniając jednak wkład pracy ucznia
    9. Nigdy nie poniża godności ucznia
    10. Pamięta ze w każdej chwili spędzanej z uczniami jest wychowawcą
    11. Nie próbuje być Siłaczką - dąży do profesjonalizmu
    12. Uczy się od lepszych od siebie, a słabszym pomaga
    13. Nie traktuje rodziców uczniów protekcjonalnie
    14. Korzysta z doświadczeń innych i dzieli się własnymi
    15. Wie, że niesprawdzona na czas klasówka jest rodzajem oszustwa
    16. Myśli samodzielnie, umie działać wspólnie
    17. Ma świadomość, że niezależnie od swojej specjalności zawsze jest również nauczycielem języka ojczystego
    18. Wie, że niektóre dzieci są jak zaszyfrowane zamki, stara się do nich dobrać właściwy klucz
    19. Ma świadomość że niektórzy uczniowie mogą go przerosnąć
    20. Dba o swój wygląd zewnętrzny - to jeden ze środków wychowawczych
    21. Okazuje uczniom i innym nauczycielom życzliwość
    22. Zostawia własne problemy w domu
    23. Pamięta że jego uśmiech pozwala uczniom traktować pobyt w szkole jako znośniejszy

    Anna Gudzińska-Niemiec


  • Zaświadczenie online Certyfikat publikacji



    numer online: 46 gości

    reklama