Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
8877
rok szkolny
2010/2011

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Wpływ powszechnej dostępności środków psychoaktywnych na przestępczość nieletnich

Referat przybliża działanie substancji psychoaktywnych na organizm człowieka, które może wiązać się z podejmowaniem działalności przestępczej. W opracowaniu scharakteryzowane zostały najbardziej popularne wśród młodzieży środki zmieniające świadomość. Przybliżone zostały dane statystyczne dotyczące sięgania przez młodych ludzi po środki odurzające oraz wyniki analiz łączących przestępczość z działaniem środków psychoaktywnych. Opisano również społeczne mechanizmy prowadzące młodzież do uzależnienia.


Księgarnia HELION poleca:

Nieletni, czyli w rozumieniu ustawy(1) młodzież między 13 a 17 rokiem życia, najczęściej popełniają przestępstwa wespół z innymi osobami lub pod wpływem środków psychoaktywnych. Przyczyny wydają się być oczywiste. Młody człowiek by podjąć bardziej ryzykowne kroki potrzebuje impulsu, który doda mu odwagi. Alkohol odsuwa strach przed popełnieniem przestępstwa i redukuje napięcie po jego dokonaniu. Dla nastolatków jest to jeden z najbardziej dostępnych środków psychoaktywnych. Statystyki wykazują, iż w wieku 12-18 lat ok. 90% młodzieży ma za sobą kontakt z alkoholem. Współcześnie mówi się o uniformizacji obyczaju picia, co jest szczególnie niebezpieczne wśród młodzieży, gdyż jej podatność na uzależnienie jest znacznie wyższa niż u osób dorosłych. Wpływ alkoholu na działania przestępcze jest ogromny. U 25% nieletnich sprawców zabójstw, 10% sprawców gwałtów i 5% sprawców kradzieży i rozbojów stwierdzono nietrzeźwość. Substancja ta wyłącza empatię, tłumi lęk przed karą i zahamowania, pobudza agresywność. Alkohol prowadzi również do wzrostu przestępstw drogowych, gdyż osłabia zdolności psychomotoryczne i prowokuje do większej brawury. Zaburzający wpływ na zachowanie osoby zależny jest od spożytej dawki. Stężenie ok. 1 promila wprowadza osobę w fazę dysforyczną, którą charakteryzuje poprawa nastroju, zwiększenie pewności siebie, obniżenie pojemności uwagi, zaburzenia w spostrzeganiu i początkowe zaburzenia psychomotoryczne. W tej fazie upojenia alkoholowego popełniane są najczęściej czyny chuligańskie i kradzieże. Stężenie od 1 do 2 promili prowadzi do fazy euforycznej, czyli zwiększenia odczucia syntonii, zaburzeń krytycyzmu, zwiększenia popędów, wyraźnych zaburzeń psychosensomotorycznych. W tej fazie często dochodzi do zabójstw, gwałtów, pobić, a także samobójstw. Stężenie alkoholu we krwi sięgające od 2 do 3 promili oznacza fazę ekscytacyjną, charakteryzująca się zahamowaniem uczuciowości wyższej, procesów myślowych oraz krytycyzmu, zaburzeniami mowy i równowagi, mdłościami, wymiotami. W takim stanie osoby będące pod wpływem alkoholu popełniają czyny szczególnie agresywne. Kolejne fazy upojenia, czyli narkotyczna(3-4 promile) i porażenna(powyżej 4 promili) prowadzą do tak silnych zaburzeń, iż osoba raczej nie jest już w stanie popełniać żadnych przestępstw. Kończą się one utratą świadomości i zaburzeniami podstawowych czynności fizycznych. Są to fazy będące rezultatem przyjęcia dawek alkoholu uznawanych za śmiertelne i niejednokrotnie prowadzą właśnie do zgonu osoby spożywającej.

Przestępczość wywołana przez spożycie alkoholu jest wśród młodzieży zjawiskiem rozpowszechnionym. Badania ESPAD przeprowadzone w 2005 roku pokazały, że ponad 20% siedemnastolatków brało udział w bójce w związku z alkoholem, a w jej wyniku zniszczone zostały ich rzeczy/ubrania, 10% miało wypadek lub doznało uszkodzeń ciała. Alkohol znacznie osłabia samokontrolę- 6% siedemnastolatek miało pod jego wpływem niechciane stosunki seksualne(ESPAD 2003). Substancja ta często staje się bezpośrednią przyczyną konfliktów, przestępstw i umożliwia nastolatkom nawiązywanie kontaktów z środowiskiem dorosłych przestępców. Gdy mówimy już o uzależnieniu od alkoholu jednym ze skutków działania mechanizmów uzależnienia, a mającym wpływ na przestępczość, są stałe zmiany charakterologiczne i emocjonalne, zaburzenia psychiczne, a także upośledzenie sprawności intelektualnej. Z tego wynika, że alkohol może być nie tylko bezpośrednią, ale i pośrednią przyczyną przestępczości nieletnich.

Spożywanie alkoholu u młodzieży często idzie w parze z zażywaniem innych środków odurzających oraz paleniem papierosów. Do najczęściej stosowanych przez polską młodzież substancji psychoaktywnych poza alkoholem należą: przetwory z maku (opium, morfina, heroina, kodeina, mleczko, kompot, makiwary), przetwory z konopi indyjskich(haszysz, marihuana, tzw. trawka), pochodne rośliny koka i kokaina, leki psychotropowe(nasenne i uspokajające), leki z grupy amfetaminowej, lotne substancje chemiczne, rozpuszczalniki, kleje itp. Badania J.Sierosławskiego i B.Bukowskiej w województwie śląskim w 2004 roku wykazały, że wśród młodzieży szkolnej najpopularniejszymi substancjami psychoaktywnymi poza alkoholem, są leki uspokajające i marihuana. Ocena dostępności środków zależna jest od kontaktów osób badanych z tymi substancjami. Narkotyki za najtrudniej dostępne uważają te osoby, które nie miały z nimi styczności. Przeprowadzone w 2007 roku badanie ESPAD pokazało, że uczniowie drugich klas pogimnazjalnych za najbardziej dostępne uważają marihuanę(80% eksperymentujących z narkotykami sięgnęło właśnie po tę substancję) lub haszysz, następnie odurzające środki wziewne, leki antydepresyjne i środki uspokajające. Aż 85% piętnastolatków uważało, iż zdobycie przez nich marihuany jest możliwe. Z badań tych wynika także, iż po takie substancje znacznie częściej sięgają chłopcy niż dziewczęta, a zażywanie ich dotyczy głównie grupy wiekowej 16-24 lat. Badania prowadzone przez CBOS w 2008 roku pokazują, iż 14% uczniów zasadniczych szkół zawodowych, 13% uczniów techników, 11% liceów profilowanych i 4% uczniów liceów ogólnokształcących było przekonanych o sprzedaży narkotyków na terenie ich szkoły. 15% uczniów przyznało się do osobistych doświadczeń z zażywaniem narkotyków(w tym 23% chłopców i 9% dziewcząt). Ogólnie ok. 30% uczniów przyznaje, że miało kontakt z marihuaną, 22% potwierdza zażywanie leków uspokajających i nasennych bez przepisu lekarza ( w tej grupie dominują dziewczęta), 9% deklaruje kontakt z amfetaminą, 5% ekstazy. Aż 17% młodzieży przyznaje się do łączenia z sobą alkoholu i marihuany.


REKLAMA

Przeprowadzone przez CBOS w 2008 roku badania pokazały, iż 22% młodzieży deklaruje regularne palenie papierosów, w czym dominują uczniowie zasadniczych szkół zawodowych. Zauważa się również znaczną przewagę nałogowo palących chłopców nad dziewczętami. Nikotyna powoduje wydzielanie większych dawek adrenaliny i dopaminy, co wywołuje zanik uczucia głodu i daje stymulujący wpływ na zachowanie człowieka, zwiększa również zdolność koncentracji uwagi, prowadzi do obniżenia poziomu lęku. Palenie papierosów jest jednym z przejawów demoralizacji młodzieży i często współwystępuje z innymi przejawami. Co ciekawe może być to nieprzypadkowa korelacja. Badania prowadzone przez naukowców Uniwersytetu Stanu Kalifornia w Irvine wykazały, iż osoby ze szczególną skłonnością do agresji reagują na nikotynę podwyższoną aktywnością obszarów mózgu odpowiedzialnych za relacje interpersonalne i zdolność planowania(głównie układ limbiczny), reakcję taką nazwano "reakcją urodzonego palacza". Nie oznacza to, iż nikotyna powoduje wzrost zachowań agresywnych, lecz że osoby agresywne są bardziej podatne na nikotynizm.

Przestępstwa związane z posiadaniem lub zażywaniem środków psychoaktywnych w 2006 roku obejmowały głównie takie substancje jak: amfetamina, marihuana i ekstazy. Popularność tych środków na polskim rynku narkotykowym można tłumaczyć rodzimą produkcją i stosunkowo niskimi cenami (Polacy szczycą się produkcją "kuchenną" jednej z najczystszych pod względem chemicznym amfetamin na świecie!) Od pierwszego listopada 2000 roku w naszym kraju obowiązuje całkowita prohibicja, czyli nielegalnym jest już: samo posiadania(każdej ilości) substancji odurzających lub psychotropowych; wytwarzanie, przetwarzanie lub przerabianie środków odurzających lub substancji psychotropowych, mleczka makowego lub słomy makowej; uprawianie maku lub konopi; posiadanie, nabywanie itp. przyrządów mogących służyć do wytwarzania takich substancji; wprowadzanie ich do obrotu, a także przewożenie przez granicę lub samych substancji lub ich prekursorów. Wpływ zażywania środków psychoaktywnych na działalność przestępczą młodzieży uzależniony jest od ich rodzaju, przyjętej dawki i indywidualnych cech przyjmującego. Najsilniej na wzrost przestępczości wpływają środki o działaniu stymulującym (poza alkoholem, głównie kokaina i amfetamina). Długotrwałe zażywanie crack’u (forma kokainy) prowadzi do nadaktywności, nadpobudliwości, obniżenia samokrytycyzmu, a czasem do niekontrolowanych wybuchów agresji. Opiaty nie mają zbyt wielkiego wpływu na podejmowanie takich działań, ze względu na depresyjny charakter ich oddziaływania na psychikę, zmniejszenie aktywności układu nerwowego i wszelkiej aktywności organizmu. Środki odurzające o działaniu halucynogennym również nieznacznie przyczyniają się do wzrostu przestępczości w skutek zbliżonego oddziaływania do środków z depresyjnymi skutkami działania. Pochodne konopi indyjskich(marihuana, haszysz), które działają uspokajająco, euforyzująco i rozluźniająco, prowadzą do błogostanu, czasem pojawiają się pod ich wpływem halucynacje; rzadko depresja układu nerwowego, urojenia i apatia. Powodują tłumienie agresji, a grupy ich użytkowników charakteryzują postawy hedonistyczne i pasywne. Ekstazy jest substancją przyjmowaną rekreacyjnie, w miejscach zabaw tanecznych, dyskotek, w klubach. Zwiększa odczucie empatii, ma działanie euforyczne, sprzyja nawiązywaniu nowych kontaktów. Nie powoduje wzrostu zachowań agresywnych. Zażywanie i sprzedaż narkotyków znacznie zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia przestępczości, często jest to przemoc ze skutkiem śmiertelnym. Badania przeprowadzone w Wirginii na nieletnich sprawcach zabójstw pokazały, że większość z nich powodowana była bezpośrednio transakcją narkotykową, kłótnią nieletnich sprzedawców, oskarżeń o kradzież narkotyków lub pieniędzy. Ponad połowa morderców była uzależniona, jednak równie wiele ofiar zażywało narkotyki. Grupą największego ryzyka w kwestii wystąpienia w roli zarówno sprawcy jak i ofiary przemocy, byli nieletni sprzedawcy narkotyków.

Do niedawna na polskim rynku narkotykowym dostępne były również tzw. "legalne narkotyki". Czyli syntetyczne środki psychoaktywne, w których żadna z substancji składowych nie była prawnie zakazana, zatem ich sprzedaż była dozwolona. Oczywiście nie występowały jako produkty spożywcze, a kolekcjonerskie. Na etykietach znajdowały się ostrzeżenia, iż produkty te nie są przeznaczone do spożycia. Sklepy, w których można było nabyć dopalacze, to tzw. funshopy i smarts shops, ale były one szeroko dostępne również w sprzedaży internetowej. Prawna delegalizacja tych substancji nastąpiła dopiero w październiku 2010 roku, gdy Sejm RP przyjął projekt nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Było to działanie konieczne, gdyż w ostatnich latach "dopalacze" stały się znacznym społecznym problemem. O ile któraś ze substancji składowych została zakazana, na rynku natychmiast pojawiał się zamiennik, dający identyczne skutki. Działanie psychoaktywne było tu analogiczne do popularnych narkotyków. Dopalacze czy smarty, to np. działające podobnie do amfetaminy, środki o egzotycznych nazwach: Skunk, czy Spice Daimond- który z dniem 8 maja 2009 stał się nielegalnym w Polsce produktem, czyli wszystkie związki zawierające benzylopiperazynę (BZP). Ziołowe mieszaniny typu Spice dają efekt podobny do działania konopi indyjskich, dodatkowo powodując tachykardię, zawroty głowy, zaburzenia uwagi, przekrwienie gałek ocznych i wysuszenie śluzówek. Salvia Divinorum, czyli tzw. szałwia wieszcza, albo Lady SD zawierają najsilniejszą naturalną substancję halucynogenną (salwinoryna A). Powoduje brak kontroli nad zachowaniem, poważne trudności w poruszaniu się, ataki szału, koszmarne halucynacje oraz urojenia. Takie objawy, zwłaszcza brak kontroli i urojenia mogą prowadzić do zachowań przestępczych. Powój hawajski to roślina zawierająca SLA( jest naturalnym odpowiednikiem LSD), jej wpływ na organizm może być dość nieprzewidywalny, najczęściej są to działania psychodeliczne, halucynacje wzrokowe i słuchowe, bezsenność, pojawiają się uporczywe myśli a także działania samobójcze. Młodzi ludzie zażywą także poppersy, czyli środki rozluźniające (azotan amylu); dekstrometorfan (DXM) działający pobudzająco i wywołujący halucynacje. "Dopalacze" analogicznie do pozostałych narkotyków prowadzą do uzależnienia, a przedawkowanie również może zakończyć się zgonem.

Młodzież szczególnie narażona jest na społeczne uzależnienie od wszelkich używek. Poszukując akceptacji i przynależności do grupy, młody człowiek wkupuje się w jej łaski za cenę bezwarunkowej akceptacji panujących tam norm i obyczajów. Jeżeli zwyczajem jest spożywanie alkoholu, palenie sziszy, czy zażywanie narkotyków, kandydat na członka grupy nie ma wyboru, musi włączyć się w rytuał. Często najpierw rozwija się uzależnienie społeczne, dopiero później psychiczne czy fizyczne. Jednym z jego symptomów jest poświęcanie znacznej ilości czasu na zdobycie substancji. Uzależniony odczuwając przymus jej zażycia, sięga po wszelkie możliwe metody wejścia w posiadanie używki. Jako że narkotyki są substancjami prawnie zakazanymi, ich nabycie wchodzi w rachubę jedynie na czarnym rynku, który rządzi się regułą taksy kryminalizacyjnej. Substancje na nim sprzedawane są stosunkowo drogie, by dochód mógł rekompensować dilerom ponoszone ryzyko nielegalnej dystrybucji. Młodzież rzadko dysponuje wystarczającymi na zakup środkami finansowymi, a uzależnienie oznacza przymus zażywania coraz większych dawek. Mechanizm ten stanowi silną motywację do popełniania przestępstw ekonomicznych. Do substancji silnie uzależniających zarówno fizycznie jak i psychicznie należą: alkohol, opiaty, benzodiazepiny i barbiturany(leki uspokajające i nasenne), nikotyna. Narkotyki uzależniające tylko psychicznie to głównie przetwory konopi indyjskich, czyli marihuana, haszysz, olej haszyszowy i syntetyczne THC; kokaina, amfetamina, kofeina. Dopalacze powodują głównie uzależnienie społeczne.

Dostęp do legalnych środków psychoaktywnych (papierosy, piwo, wino, mocne alkohole) jest dla młodzieży praktycznie nieograniczony. Zgodnie z prawem mogą być one sprzedawane jedynie osobom pełnoletnim, jednak ankietowana młodzież nie widzi problemu z ich zdobyciem, choćby poprzez dokonanie zakupu przez starszych kolegów. Substancje nielegalne są mniej rozpowszechnione, jednak także nie są niedostępnymi(45% ankietowanej młodzieży uważa, że marihuana jest dla nich łatwa do zdobycia, amfetamina dla 25%, ekstazy dla 20%). Większość nieletnich, która chce je nabyć, wie jak do nich dotrzeć. Największe trudności ze zdobyciem przez młodzież wykazują szałwia wieszcza i DXM(ok. 30% młodzieży uważa ich zdobycie za niemożliwe). Badania wykazują, że najłatwiej jest uzyskać dostęp do narkotyków w miastach wielkich i małych. Ta powszechna dostępność środków psychoaktywnych stanowi znaczne zagrożenie dla zdrowia zarówno fizycznego, jak i psychicznego młodzieży, dla jej bezpieczeństwa i niezależności. Stanowi znaczne ryzyko wzrostu demoralizacji, gdyż przyjmowanie wszelkich substancji psychoaktywnych jest jej przejawem, a oddziaływanie niektórych z nich na organizm bezpośrednio zwiększa ryzyko wzrostu zachowań agresywnych i przestępczych.

Przypisy:
1 - Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich z dnia 26 października 1982 r.

Bibliografia:

Źródła drukowane:

  • Hołyst B. Psychologia kryminalistyczna, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004
  • Łajtar M. Alkohol a przestępczość nieletnich, Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia, nr 3, 2000
  • Raport końcowy z badania -Konsumpcja substancji psychoaktywnych przez młodzież szkolną-młodzież 2008- zrealizowanego na zlecenie Krajowego Biura do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii w ramach Krajowego Programu Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa, grudzień 2008
  • Wojewódzki Program Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2008-2010, Katowice 2008

    Źródła internetowe:

  • http://www.parpa.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=89&Itemid=12
  • http://www.narkomania.gov.pl/
  • http://hyperreal.info/node/1365
  • http://www.psychologia.edu.pl/index.php?dz=serwis&op=opis&id=211
  • http://urodaizdrowie.pl/dopalacze-legalne-narkotyki-czy-dopalacze-szkodza
  • http://samorzad.infor.pl/akty-prawne/DZU.2005.179.0001485,ustawa-o-przeciwdzialaniu-narkomanii.html
  • http://prawo.legeo.pl/prawo/ustawa-z-dnia-26-pazdziernika-1982-r-o-postepowaniu-w-sprawach-nieletnich/

    Magdalena Bolek
    IV rok psychologii
    Uniwersytet Śląski w Katowicach


  • Zaświadczenie online



    numer online: 85 gości

    reklama

    Księgarnia HELION poleca: