Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
782
rok szkolny
2003/2004

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Ścieżki edukacyjne w nowym systemie edukacji

Reforma systemu oświaty wprowadziła wiele nowych pojęć, takich jak: korelacja, integracja, blok przedmiotowy oraz ścieżka międzyprzedmiotowa. Mają one służyć idei integralności i wspierać proces zmian.

INTEGRACJA to proces zespalania wielu elementów w całość.
KORELACJA to wzajemne powiązanie współzależnych pojęć, zagadnień, zjawisk, które sprzyja transferowi wiedzy i rozwija myślenie naukowe.
Wynika stąd, że integracja międzyprzedmiotowa jest procesem scalania wiedzy zdobytej przez uczniów z różnych przedmiotów drogą ich korelacji. Dzięki temu integracja międzyprzedmiotowa przybliża szkołę do życia, umożliwia uczniom rozumienie świata, odwołując się do ich doświadczeń i zdobytej wiedzy, rozwijając umiejętności niezbędne do życia w warunkach współczesnego świata.

Integracji wiedzy w klasach IV - VI szkoły podstawowej służy wprowadzenie bloków przedmiotowych, a w gimnazjum ścieżek edukacyjnych. BLOK PRZEDMIOTOWY jest formą integrowania treści nauczania i umiejętności z różnych dziedzin wiedzy, realizowanych w toku jednolitych zajęć edukacyjnych.
ŚCIEŻKI EDUKACYJNE, których realizacja powinna się odbywać w ramach nauczania różnych przedmiotów (bloków przedmiotowych) lub w postaci odrębnych zajęć, mają duże znaczenie dla wychowania. Temat kluczowy (motyw przewodni) będzie miał charakter ścieżki, jeśli omawiany będzie prawie w tym samym czasie, pod różnym kątem, w następujących po sobie blokach przedmiotowych (przedmiotach).
Przykładem tematu o charakterze ścieżki jest np. temat "Nasz region", który wymaga poszukiwań związanych z edukacją historyczną, geograficzną, polonistyczną, przyrodniczą, techniczną, informatyczną, plastyczną, muzyczną, a także realizacji niektórych treści na zajęciach wychowania fizycznego.

  • Język polski - Zapoznanie się z literaturą i językiem regionu (baśnie, legendy, opowiadania, utwory poetyckie i ich autorzy), korzystanie z katalogów i kartotek zagadnieniowych.
  • Historia i społeczeństwo - Wykorzystanie źródeł informacji o regionie takich, jak historia regionu, postacie historyczne, ludzie zasłużeni dla regionu, zróżnicowanie regionalne Polski, uwarunkowanie życia ludzi w regionie, krajobraz regionu, praca, itp.
  • Przyroda - Wyszukanie informacji na temat ukształtowania terenu, warunków życia, krajobrazu, pogody, chronionych obiektów i obszarów.
  • Sztuka - Poznanie ludzi związanych ze sztuką regionu, muzyki regionalnej oraz dzieł sztuki (galerie, muzea, koncerty). Tworzenie albumów o regionie.
  • Technika - Analiza środowiska regionalnego z punktu widzenia technicznego, tzn. rozwój techniki w regionie, technologie ekologiczne, ruch drogowy. Wyszukanie informacji związanych z techniką, opracowanie za pomocą komputera tekstów, rysunków związanych z tematem przewodnim, rejestrowanie na dyskietkach informacji.
  • Wychowanie fizyczne - Tańce regionalne, zbieranie informacji o współzawodnictwie w regionie i możliwościach spędzania wolnego czasu (przewodniki, foldery).


    REKLAMA

    Zgodnie z podstawą programową (Dziennik Ustaw 1999 nr 14 poz.129) za realizację treści ścieżek odpowiadają nauczyciele wszystkich przedmiotów, którzy do swoich programów włączają odpowiednio treści danej ścieżki, natomiast za uwzględnienie problematyki ścieżek edukacyjnych w szkolnym zestawie programów nauczania odpowiedzialny jest dyrektor szkoły.
    Aby realizacja ścieżek przebiegała prawidłowo, każdy nauczyciel powinien wiedzieć, co szkoła musi zapewnić uczniom, by wspomagać ich rozwój, czego szkoła podstawowa musi nauczyć, aby młody człowiek mógł bez problemów funkcjonować później w gimnazjum, na wyższych etapach kształcenia i w życiu.
    W trzecim etapie kształcenia - w gimnazjum, słowem kluczowym jest samodzielność ucznia, który w toku nauki powinien znaleźć odpowiedź na pytania: Kim chcę być? Kim będę?
    Szkoła powinna zatem:
    - wprowadzić młodego człowieka w świat nauki,
    - wdrażać go do samodzielności,
    - pomóc w wytyczeniu właściwej drogi,
    - w podjęciu decyzji dotyczącej dalszej edukacji,
    - w rozwijaniu własnej osobowości
    - przygotować do aktywnego udziału w życiu społecznym.

    Ścieżka edukacyjna nie powinna funkcjonować na zasadzie przypadkowych zajęć (np. zastępstwa) jedno- czy kilkugodzinnych, ponieważ wyznaczone cele i zadania wymagają stałej obecności ścieżki na wszystkich zajęciach dydaktycznych i ciągłego kształtowania postaw i umiejętności. Pociąga to za sobą konieczność ciągłego współdziałania i współpracy całego środowiska szkolnego, wspólnych projektów i uzgodnień.

    Tak więc początkowe etapy pracy nad ścieżką powinny przebiegać następująco:
    1. dokładna analiza podstaw programowych i programów nauczania (pod kątem wyboru treści ścieżki),
    2. spotkanie nauczycieli w zespołach międzyprzedmiotowych i wspólne uzgodnienie (w obecności nauczyciela bibliotekarza) kto i które treści włącza do swojego programu ( z podziałem na poszczególne lata nauki w szkole),
    3. ustalenie w zespołach celów, zadań i tematów do realizacji oraz ułożenie harmonogramu pracy (kto temat zaczyna, kto rozwija, kto podsumowuje i w jakim terminie, żeby nie powielać treści, a móc je wykorzystywać i rozwijać),
    4. uzgodnienie w zespołach form pracy, metod, zasobów szkoły, ewentualnie wspólne tworzenie zestawu materiałów edukacyjnych.

    Za realizację ścieżki odpowiadają wszyscy nauczyciele, którzy włączają treści ścieżki do swoich programów, lecz nad całościową i prawidłową realizacją powinni czuwać liderzy zespołów międzyprzedmiotowych oraz wychowawcy klas. Liderzy zespołów zbierają informacje o pominiętych treściach, o konieczności zgłębiania danego zagadnienia, natomiast wychowawcy uzupełniają lub poszerzają tematykę, współpracują stale z nauczycielem bibliotekarzem.

    Rola nauczyciela bibliotekarza powinna polegać na:
    - uczestniczeniu we wszystkich spotkaniach zespołów międzyprzedmiotowych,
    - wyposażeniu uczniów w niezbędne podstawy teoretyczne i podstawowe umiejętności w czasie zajęć grupowych lub szkoleń indywidualnych,
    - pomocy w przeprowadzeniu przez nauczycieli lekcji przedmiotowych w bibliotece (przygotowanie niezbędnych zbiorów, sali, itp.)
    - służeniu pomocą merytoryczną i metodyczną.

    Zgodnie z przepisami można dokonać częściowej realizacji treści ścieżki w czasie odrębnych zajęć tzn. w ramach godzin do dyspozycji dyrektora szkoły.

    Przykłady "poruszania się" po ścieżce:

    Realizacja tematu przewodniego "Pismo i jego dzieje" przedstawia się w takiej kolejności:

  • Historia - Co to jest pismo? Rozwój pisma (pismo klinowe, hieroglify egipskie, pismo fenickie, greckie, łacińskie), pierwsze materiały i narzędzia pisarskie. Wykorzystywanie materiałów źródłowych, ilustracyjnych.
  • Geografia - Określanie położenia geograficznego dawnej Mezopotamii (dzisiejszy Irak), Egiptu, dawnej Fenicji (Syria, Liban), Grecji przy wykorzystaniu atlasów geograficznych, map. Poznawanie warunków życia na tych terenach dawniej (związki z materiałami pisarskimi - kamień, glina, drewno, bambus, kości zwierzęce) i dziś.
  • Język polski - Fonetyka: głoska, litera, sylaba, różnice między mową a pismem, błędy fonetyczne i ortograficzne; Sztuka pisania: rozwijanie dbałości o estetykę pisma, ćwiczenia w pisaniu.
  • Plastyka - Grafika i warsztat starożytnego artysty pisarza (wyszukiwanie informacji w źródłach), projektowanie i wykonywanie własnych pieczęci.
  • Technika - Pismo techniczne, projektowanie i wykonywanie rysika, rylca, tabliczek z modeliny i próby pisania na tabliczkach, wystawa prac.

    Można również nawiązać do tematu głównego na innych zajęciach np.:

  • Biologia - Warunki pracy i prawidłowa postawa przy pisaniu; układ ruchu - mięśnie i stawy ręki (choroby).
  • Muzyka - Notacje muzyczne.
  • Matematyka - Zapisywanie wyrażeń algebraicznych.
  • Chemia - zapis reakcji i wzorów chemicznych; sposób otrzymywania tuszu, atramentu.

    Przy realizacji tematu ścieżki edukacyjnej przechodzenie od zajęć wprowadzających ( np. w bibliotece) do innych kierunków edukacji ( i pomiędzy nimi ) powinno odbywać się płynnie, a końcowe zajęcia muszą podsumowywać nabytą wiedzę i umiejętności. Wielokrotne powracanie do zagadnień, poszerzanie o dodatkowe elementy, wiązanie z innymi zagadnieniami i z życiem codziennym sprawia, że w umyśle ucznia tworzy się całościowy obraz świata.

    Aby rozwijać wszechstronnie młodego człowieka i przygotować go do samodzielnego zdobywania wiedzy, świadomego gromadzenia i wykorzystywania informacji, należy stosować nowe techniki uczenia i metody aktywizujące, które umożliwiają uczenie się poprzez:
    - działanie,
    - odkrywanie,
    - wykorzystywanie zdobytej wcześniej przez ucznia wiedzy i jego doświadczeń.

    Metody aktywizujące uczą:
    - efektywnego współdziałania w grupie,
    - skutecznej komunikacji,
    - kreatywnego rozwiązywania problemów i konfliktów,
    - wykorzystywania różnorodnych źródeł i technologii informacji.

    Stosowanie różnorodnych form pracy indywidualnej, grupowej i zespołowej oraz metod aktywizujących sprawia, że aktywność poznawcza (przyswajanie wiedzy) przeplata się jednocześnie z aktywnością emocjonalną (przeżywanie), twórczą (działanie) i społeczną (współpraca, komunikacja), dzięki czemu wzrasta zdolność zapamiętywania informacji i efektywność pracy.

    Agnieszka Grądys
    Gimnazjum w Parzymiechach


  • Zaświadczenie online



    numer online: 175 gości

    reklama