Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
7332
rok szkolny
2009/2010

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Rola nauczyciela w ponowoczesności

Nowoczesność była czasem, w którym człowiek uwierzył, że dzięki rozumowi zapanuje nad światem. Uwierzył w naukę. Dowodem rewolucja techniczna, postęp. Obecnie człowiek odkrył, że niczego nie może być pewny. Różni intelektualiści ogłosili koniec wielkich narracji, wiary w rozum, każda rzecz daje plusy i minusy. Ludzie utracili pewność wiedzy naukowej.

Obecnie w ponowoczesności przyszło nam żyć, w społeczeństwie, któremu gwałtowny techniczny rozwój przynosi nie tylko korzyści, lecz i problemy, z których najbardziej dokuczliwe to: "hałaśliwość i wadliwość wielu urządzeń, produkcja trującego pożywienia, bezużyteczność wielu obiektów, niszczenie lasów, zanieczyszczanie wody, atmosfery, roślinności, wymieranie pewnych gatunków zwierząt itp. W świecie tym ramy, z jakimi każde poczynanie życiowe musi się liczyć i na jakie może liczyć, nie znikły - nie są jednak trwałe, jak kiedyś było. Umiejętności wczoraj nabyte dziś stają się bezużyteczne. Obecnie według Z.Baumana w "Humanista w ponowoczesnym świecie" inne niż dawniej cechy sprzyjają sukcesom życiowym. Zamiast upartego trzymania się z góry obranego celu, wytrwałej specjalizacji, gromadzenia kwalifikacji o określonym profilu liczy się elastyczność zainteresowań, szybkość ich zmian, giętkość przystosowawcza, gotowość do uczenia się i umiejętność zapominania tego, co już wyszło z użycia. Osobowości iście ponowoczesne wyróżniają się brakiem tożsamości. Jej kolejne wcielenia zmieniają się równie szybko i gruntownie, co obrazy w kalejdoskopie. Nic, co się zaczyna, nie będzie trwało wiecznie, ale i nic nie kończy się tak naprawdę bezapelacyjnie


REKLAMA

Obecnie ludzie żyją pośród mnogości doktryn i systemów rozumowania w świecie rozmaitości i odmienności, przemieszczają się w różne miejsca, stykają z wieloma kulturami, normami i zasadami charakterystycznymi dla danych społeczeństw. Nie można wybrać jednych za słuszne a inne obalić. Pewne zasady, czy normy dotyczące odmienności ras, narodowości, wiary, inności, dla jednych są istotne i ważne, a dla innych nie do przyjęcia. My mieszkańcy świata ponowoczesnego powinniśmy wspierać powstanie nowych metod myślenia, nowych sposobów odnoszenia się do siebie i innych. Musimy zastanawiać się nad tym, w jaki sposób społeczności i ludzie mogą współżyć ze sobą nie narażając się na drwinę, prześladowanie, nietolerancję.

Musimy nauczyć się być odpornymi na manipulację, która czyha na nas np. z ekranu telewizora gdzie strona rządząca przedstawia dany problem w sposób korzystny dla siebie. Również bardzo niekorzystny wpływ na młode pokolenia mają programy z serii "talk-show", które według autora książki pt. "Psychologia twórczości" E.Nęcka irytują miałkością, powierzchownością, brakiem oryginalności, a także pozorem szczerości obu stron. W programach typu "talk-show" zaproszonymi gośćmi są na ogół znani artyści, aktorzy politycy, sportowcy piosenkarze, bądź ludzie uprawiający dziwne rzadko spotykane zawody, mający oryginalne zainteresowania lub odbiegający od normy społecznej czy psychicznej. Im dziwniejsza profesja, zainteresowania lub wygląd gościa, tym lepiej dla "talk-show". Pozyskiwaniem atrakcyjnych gości do tego typu programów zajmują się wyspecjalizowane służby telewizyjne, których praca i stosowane procedury zdaniem E.Nęckiej przypominają arkana zawodowe policji lub detektywa. W programach tych często uczestniczą widzowie zaproszeni do studia. Ich reakcje na to co dzieje się na planie są zgodne z życzeniami prowadzącego i realizatorów programu, inspirowane tabliczkami z napisami "Aplauz", "Okrzyk: OOOO", "Śmiech" itp., które stanowią impuls do pożądanych zachowań. Jak możemy zauważyć dla wielu uczestników i realizatorów takich programów forsa i popularność stały się ważniejsze niż przestrzeganie obowiązujących norm i reguł.

Żyjąc w czasach wielkiego rozwoju nauki i techniki, niestałości i niepewności, gdy ludzi łączą najczęściej powierzchowne stosunki, kiedy nawet miłość traktowana jest instrumentalnie należałoby się zastanowić jaką wiedzę, i jakie kompetencje powinien posiadać nauczyciel, aby mógł w tym trudnym świecie dobrze funkcjonować.

M. Nowak-Dziemianowicz w książce pt. "Oblicza szkoły, oblicza nauczania" pisze że na profesjonalną wiedzę nauczyciela, niezbędną dla adekwatnego do potrzeb współczesnej edukacji sposobu pełnienia swej zawodowej roli, składa się wiedza o otaczającym świecie, o relacjach ja - świat, o sobie samym (samowiedza nauczyciela). Te trzy wymiary wiedzy według M. Dziemianowicz zawierają to wszystko, co niezbędne jest współczesnemu nauczycielowi dla tworzenia dojrzałej, satysfakcjonującej i prorozwojowej relacji pedagogicznej.

Na wiedzę o świecie składają się między innymi kulturowe, antropologiczne, filozoficzne, socjologiczne opisy współczesności, cele, funkcje oraz działalność instytucji państwowych, społecznych, typy i rola ideologii w życiu społecznym (zwłaszcza rola i znaczenie ideologii edukacyjnych), ich charakterystyka oraz specyfika, ulokowanie społeczne, blokady rozwojowe, ograniczenia i możliwości różnych grup społecznych, obszary oraz wymiary kryzysu w teraźniejszości.

Na wiedzę o relacjach ja - świat składają się między innymi zagadnienia dotyczące rozumienia procesów wychowania i edukacji we współczesnym świecie roli, funkcji, jaką pełni edukacja w życiu społeczeństw i egzystencji jednostek, typów relacji międzyludzkich i procesów rządzących tymi relacjami, teorii komunikacji społecznej, teorii wychowania i nauczania, rozwoju kultury masowej oraz wywierania wpływu na ludzi.

Na wiedzę o samym sobie składa się między innymi wiedza i umiejętności rozpoznawania, nazywania i opanowywania własnych umiejętności, lęków, zaspakajania potrzeb, rozpoznawanie motywacji i celów życiowych, ujawnianie własnych założeń i intencji podczas działania pedagogicznego, umiejętność dokonywania analizy własnej sytuacji, znajomość własnych sposobów nadawania światu sensu.

Tak rozumiana wiedza według M. Dziemianowicz pełni następujące funkcje:
- umożliwia nauczycielowi działanie pedagogiczne;
- umożliwia nauczycielowi rozumienie rzeczywistości, w której funkcjonuje oraz rozumienie siebie samego, własnych możliwości, barier i ograniczeń;
- umożliwia nauczycielowi interpretację rzeczywistości, relacji ze światem oraz własnego doświadczenia, interpretację przejawiającą się w zadawaniu pytań o sens i istotę działań własnych oraz działań innych osób, o prawomocność tych działań, o źródła wszelkich uprawomocnień.


Księgarnia HELION poleca:

Tak rozumiana wiedza według M.Dziemianowicz prowadzi do pojawienia się nowych kompetencji. Wśród tych kompetencji na pierwszym miejscu autorka wymienia zdolność do dokonywania wyboru. Zwielokrotniony w swej skali problem wyboru dotyczy trzech dziedzin życia człowieka: rynku towarów i usług, rynku mediów i kultury, rynku polityczno ideologicznego (obejmującego także religie). Człowiek współczesny narażony jest na wielość ofert, których nie jest w stanie porównać, sprawdzić, zweryfikować. Należy do nich także informacja, która za sprawą sektora medialnego bywa często zmanipulowana, fałszywa, tendencyjna i bezwartościowa.

Następną kompetencją jest rozumienie zmiany. Zmienność życia społecznego, funkcji oraz działalności instytucji społecznych, w tym także szkoły oraz innych obszarów, w których odbywa się edukacja, jest dziś stałym elementem naszego świata. Adaptacja do zmiany staje się koniecznością, jest wyzwaniem dla nauczycieli, lecz zmiany nie mogą być przyjmowane bezkrytycznie - potrzebny jest namysł, refleksja, sceptycyzm, krytyczny ogląd, świadomość potencjalnych, negatywnych doświadczeń, wyobrażenia możliwych zagrożeń. Taki stosunek do zmiany może przekształcić adaptację do rzeczywistości w krytyczną, refleksyjną jej kreację.

Dobremu nauczycielowi nie wystarczy gotowość do przystosowania się do zmieniającej się rzeczywistości, nie wystarczy również rozumienie istoty zachodzących zmian, potrzebna jest także gotowość, kompetencja do działań demaskatorskich, ujawniających sprzeczności, zagrożenia i przekłamania we wszystkich obszarach praktyki społecznej.

Powyższe kompetencje dotyczą obszarów wiedzy o świecie i są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania nauczycieli w ponowoczesności. Współczesny nauczyciel powinien być przygotowany do dokonywania wyborów. Powinien rozumieć istotę zachodzących zmian oraz demaskować dostrzeżone przez siebie przejawy zła, przekłamania, opresji czy też krzywdy innych ludzi. Jak można zauważyć ma on niewiele wspólnego z instrumentalnie tylko pojmującym swoją funkcję bezrefleksyjnym wykonawcą poleceń, realizatorem programu, niewolnikiem procesu nauczania.

Współczesny nauczyciel według M.Dziemianowicz powinien być również wyposażony w kompetencje komunikacyjną polegającą na "dopuszczaniu do głosu" i umiejętności słuchania. Człowiek istnieje dzięki mowie, a mówi wtedy kiedy jest słuchany. Stąd pozycja słuchającego związana z kompetencją do słuchania staje się jedną z najważniejszych kompetencji współczesnego nauczyciela. Słuchanie daje możliwość dokonania interwencji wychowawczych w najmniej inwazyjnym stopniu.

Innymi ważnymi kompetencjami związanymi z obszarem relacji wiedzy ze światem, są kompetencje menadżerskie polegające na zdolności nauczyciela do grupowania czynności i osób w zespoły; przydzielaniu zadań, narzędzi, materiałów, kształtowaniu więzi i współpracy; planowaniu polegającemu na określaniu celów i dróg ich osiągania.

Kolejnym obszarem wiedzy, który warunkuje pojawienie się nowych kompetencji nauczyciela, jest obszar wiedzy o sobie. Samopoznanie umożliwia przezwyciężenie własnych wad i słabości, rozwijanie dodatnich cech swojej osobowości, zwiększenie kontroli swego postępowania. Samopoznanie umożliwia dokonanie wyboru własnej drogi życiowej, buduje kompetencje do rozumienia siebie, zarówno w sferze własnych potrzeb, dążeń, motywów, jak i w odniesieniu do sposobów ich zaspakajania i realizacji.

Podsumowując można stwierdzić, że w ponowoczesności tylko nauczyciel charakteryzujący się powyższymi kompetencjami ma szansę na rozwój osobisty i zawodowy. Jest przygotowany do dokonywania wyboru, rozumie istotę zachodzących zmian oraz potrafi demaskować dostrzeżone przez siebie przejawy zła, przekłamania, opresji czy też krzywdy innych. Tylko wyposażony w te kompetencje nauczyciel ma możliwość przeciwstawienie się manipulacji medialnej i ma szansę przetrwania we współczesnej hiperrzeczywistości. Ma on również odpowiednie kompetencje do tego aby przygotować dzieci do rozwiązywania dylematów.

Dopóki w naszych szkołach nauczyciele będą bezrefleksyjnie wykonywać polecenia, sztywno realizować programy, czuć się niewolnikami procesu nauczania, dopóty nie będą w stanie przygotowywać dzieci do rozwiązywania dylematów. Nauczyciele, którym zabraknie wyżej omawianych kompetencji staną się niewolnikami współczesnej hiperrzeczywistości i przegranymi w kontaktach z mediami.

Literatura:

  • Z. Bauman "Humanista w ponowoczesnym świecie"
  • M. Dziemianowicz "Oblicza nauczyciela, oblicza szkoły"
  • E. Nęcka "Psychologia twórczości"

    Anna Zamaria


  • Zaświadczenie online



    numer online: 74 gości

    reklama

    Księgarnia HELION poleca: