Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
7286
rok szkolny
2009/2010

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Problemy współczesnego nauczyciela w pracy w szkole oraz metody ich rozwiązania

W ostatnich latach coraz więcej młodych nauczycieli, po krótkim stażu pracy w szkole, opuszczają jej mury raz na zawsze. Nie da się ukryć, iż bardziej konkurencyjne miejsca pracy to te, które oprócz satysfakcji moralnej, zapewniają pracownikom także finansową. Czy jednak tylko niskie zarobki są przyczyną rezygnacji młodych ludzi z pracy w szkole?
Rozpoczynając pracę młody nauczyciel zmuszony jest pokonać wiele przeciwności i problemów współczesnej oświaty i wychowania. Jednakże szkoła nigdy nie była wolna od problemów, a metody ich zwalczania sprawiają trudności nie tylko początkującym, ale również doświadczonym pedagogom.


REKLAMA

Badacze problematyki nauczycielskiej twierdzą, że nauczyciele stanowią grupę społeczno - zawodową, którą charakteryzuje tradycyjny styl pracy i życia, konformistyczne nastawienie, orientacja jednogrupowa i uczestnictwo lokalne. Obraz to niezbyt pociągający. Ta negatywna selekcja w połączeniu z niskim statusem materialnym nauczycieli może tylko wzmocnić konserwatyzm, który skutecznie osłabia ich motywację do nowatorstwa i zmian.
Twórczość powinna stać się stylem pracy każdego nauczyciela i szkoły. Nauczyciel twórczy to niewątpliwie nauczyciel pomysłowy, otwarty na pomysły innych, stale wzbogacający swą wiedzę merytoryczną i podnoszący swoje kwalifikacje zawodowe.
W społeczności nauczycielskiej bywa jednak dość często, że twórczy nauczyciel z powodu "innego" podejścia do swojej pracy nie zawsze jest lubiany w gronie swoich koleżanek i kolegów z pracy. Myślę, że wynika to z tego, że stanowi dla nich w pewnym sensie zagrożenie. Być może obawiają się o to, że są gorsi i być może od nich też będzie wymagana wzmożona praca. Mimo to uważam, że warto być twórczym nauczycielem, gdyż twórcza praca daje poczucie własnej wartości oraz zaspokaja potrzebę uznania i sukcesu.
Sama znajomość twórczego działania jednak nie wystarcza, uczenie bycia twórczym dokonuje się przez uczestniczenie w twórczym działaniu. Zawód nauczyciela jest społecznie postrzegany jako "prosty", a przygotowanie do zawodu mimo, że trwa długo - jako jedno z łatwiejszych. Natomiast nabytej przez nauczycieli wiedzy nie traktuje się jako specyficznie profesjonalnej. Stanowi to poważny problem, tym bardziej, że sami pedagodzy zgłaszają krytyczne uwagi o przygotowaniu nauczycieli do zawodu. Wiedza o nauczycielu jest właściwie nieobecna w planach i programach podstawowego przygotowania nauczyciela do zawodu. Niewielka liczba zajęć praktycznych, metodycznych, za mało wiedzy z psychologii, pedagogiki i inne ich zdaniem są źródłem porażek pedagogicznych.
W literaturze pedagogicznej znajdujemy propozycje uzupełnienia programu studiów o dodatkowe przedmioty, zmiany w kształceniu nauczycieli i jego ukierunkowania na pedagogikę krytycznie kreatywną oraz kształtowanie osobowości przyszłych nauczycieli. Wszystko po to, aby zwiększyć odsetek kandydatów na studia pedagogiczne, których motywacją nie będzie możliwość ukończenia łatwych studiów, ale zostanie dobrym nauczycielem.

Jak wszyscy wiemy dobrą szkołę tworzą nauczyciele i uczniowie, dlatego tak ważna jest współpraca między nimi. Uczniowie chętnie współpracują z nauczycielem mającym większy autorytet, łatwiej też przyjmują wskazówki dotyczące wiedzy lub zachowania od nauczyciela cieszącego się wśród nich dużym autorytetem. Nauczyciel - wychowawca ma być osobą godną zaufania, przyjacielem. Niełatwo jednak sprostać wymaganiom stawianym nauczycielom, chociażby ze względu na to, że nauczycielom trudniej jest komunikować się z uczniami, niż uczniom między sobą. Odruchy zawodowe bardzo często przeszkadzają nam na przykład właściwie słuchać dziecka, które w zasadzie najczęściej tylko pouczamy jak ma postępować. Ponadto obecnie autorytetami dla młodych ludzi są różnego rodzaju idole, przywódcy nieformalnych grup rówieśniczych, itp. Trudno więc upatrywać sukcesu w upodobnieniu się do autorytetów uznawanych przez wychowanków tylko po to, by się im przypodobać. Wydaje się, że najważniejsze jest, by budować autorytet nauczycielski własnym postępowaniem, prestiżem, kompetencją zawodową oraz aby być kimś, kim uczeń się zachwyci.

Przez wiele wieków pedagodzy zastanawiali się nad formą i rolą kary oraz nagrody w nauczaniu i wychowaniu. Temat ten zawsze będzie otwarty stanowiąc poważny problem w procesie wychowania. Chodzi tu przede wszystkim o formę i sposób nałożenia kary na ucznia czy wychowanka. Jednak należałoby wziąć pod uwagę, że jeżeli karzemy, to również powinniśmy nagradzać swoich uczniów. Nauczyciel powinien pamiętać, że szkoła nie może być miejscem, gdzie uczniom zwraca się uwagę wyłącznie na błędy i ukazuje tylko słabe strony ich osobowości. Powinna rozwijać zdolność wydania prawidłowych sądów, wyciągania wniosków z popełnianych błędów. Kara, jeśli uznajemy jej konieczność, powinna być przez nauczyciela przemyślana, adekwatna do popełnionego czynu, a przede wszystkim wychowawcza. Nie może być nakładana w złości i ze złością, uczeń poprzez refleksję powinien dojść do stwierdzenia, że kara go nie poniżyła, a wręcz pozwoliła mu zweryfikować swoje postawy i zachowania.
Nauczyciele mają pełne prawo przyjąć na siebie odpowiedzialność za wpływanie na swoich uczniów. Aby jednak mogli to skutecznie realizować, muszą wyrzec się wszelkich form przymusu i siły.
Ponieważ rolą szkoły i nauczyciela jest kształcenie i wychowywanie, pragnę zwrócić szczególną uwagę na niektóre problemy wychowawcze dzieci i młodzieży.


Księgarnia HELION poleca:

W pracy pedagogicznej coraz częściej spotykamy wiele problemów związanych z wychowaniem młodego pokolenia. A przecież celem szkoły jest wychowanie w duchu humanistycznych wartości i zasad. Pracowitość, uczciwość, zdyscyplinowanie, odpowiedzialność, skromność czy poczucie obowiązku widzimy coraz rzadziej. Niestety otacza nas obojętność i nieuczciwość. Przyzwyczajamy się do otaczającej nas rzeczywistości, do faktu znieczulicy społecznej. Dzieci i młodzież tęsknią za prawdziwym ciepłem rodzinnym, za czasem tylko dla nich, za rozmowami. To budzi konflikt, który przenoszony zostaje na teren szkolny. Powstające problemy mają swoje źródło. Należy odszukać je i przystąpić do rozwiązania. Oczywiście sam nauczyciel czy rodzic ma nikłe szanse, ale współpraca na pewno przyniesie oczekiwane efekty. Stały kontakt z rodzicem, integracja z domem wpłynie korzystnie na rozwiązanie problemów wychowawczych. Bardzo ważny jest kontakt nauczyciela ze swoimi podopiecznymi. Dziecko musi widzieć i wiedzieć, że nauczyciel jest zawsze wtedy, gdy jest potrzebny. Sytuacja ta sprzyja tworzeniu serdecznych stosunków i miłej atmosfery podczas godzin wychowawczych i nie tylko.
Wiemy, że kształtowanie dobrych cech u młodego człowieka wymaga nakładu pracy, a jednocześnie dobrej współpracy, zarówno ze strony szkoły jak i domu rodzinnego. Podstawową formą współdziałania szkoły z domem rodzinnym jest dobry przepływ informacji. Żadna inna metoda nie zastąpi stałego kontaktu i rozmów. Jednakże współpraca z rodzicami również może stać się problemem, szczególnie dla początkującego nauczyciela. Pedagodzy nie zawsze potrafią w profesjonalny sposób informować o zachowaniu czy postępach w nauce dzieci, przeprowadzać wywiadówki i opowiadać rodzicom o słabych i mocnych stronach ich pociech. Niekiedy nauczyciele nie radzą sobie z zainteresowaniem rodzica tym, co dzieje się w szkole. Rodzice, zaganiani i zapracowani, niekiedy przejawiają brak zainteresowania sprawami dziecka, jego postępami w nauce. Należy więc włączać rodziców do organizacji imprez klasowych, zapraszać rodziców na lekcje otwarte, ustalić termin regularnych konsultacji z rodzicami. Aby stwierdzić, czy współpraca przebiega zadowalająco nauczyciel co jakiś czas powinien dokonywać ewaluacji. Uwzględnianie wiadomości, informacji zwrotnych pozwoli mu sprawować kontrolę nad jakością swojej pracy.

Poważnym problemem, z jakim musi uporać się nauczyciel pracujący z młodzieżą jest dojrzewanie. Jest to proces złożony dotyczący całego organizmu. Podczas stopniowego przeobrażania się dziecka, zachodzą przemiany emocjonalne, społeczne, intelektualne i fizyczne. Należy tu również zwrócić uwagę na masowość nauczania. W tłumie uczniów nie dostrzega się jednostki. Nikt nie lubi być ignorowany, niesłuchany, niezauważany. Wciśnięty w jeden worek z całą masą innych jednostek, do których niekoniecznie musi być podobny, uczeń buntuje się. Niedopuszczanie do słowa pobudza jego agresję. Negatywizm, agresja, nieposłuszeństwo są trudne dla nauczycieli, jednak umiejętność i konieczność porozumienia się jest bardzo ważna. Nauczyciele powinni więc pracować nad wytworzeniem u dziecka pozytywnego obrazu samego siebie (np. przez akcentowanie jego mocnych stron), rozwijać orientację uczniów we własnych stanach emocjonalnych. Ponadto, rolą nauczyciela jest integrowanie zespołu klasowego, wytworzenie dobrych relacji między uczniami (np. praca w zespołach, wspólne wycieczki, zabawy), ustalanie wspólnie z dziećmi norm obowiązujących w grupie. Bardzo ważne jest unikanie własnych reakcji o charakterze agresywnym (np. krzyk). Powyższe propozycje działania mają na celu zapobieganie reakcjom destrukcyjnym wśród uczniów. Zapewne nie wyeliminują one na stałe wszystkich takich zachowań, ale oznaka nawet niewielkiej poprawy przynosi nauczycielowi satysfakcję.

Spośród uczniów sprawiających problemy w szkole coraz większą grupę stanowią dzieci określane jako nadpobudliwe. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej przejawia się w sferze ruchowej, emocjonalnej i poznawczej jednostki. W przypadku niewłaściwych reakcji ze strony otoczenia (np. karanie, dezakceptacja) na podłożu syndromu nadpobudliwości psychoruchowej mogą rozwinąć się u dziecka zachowania nerwicowe lub agresywne. Dlatego ważne jest umiejętne oddziaływanie profilaktyczno - korekcyjne w szkole. Wykorzystywanie zasobów energii dziecka w pracach na rzecz szkoły i klasy, skłanianie do uczestnictwa w zorganizowanych zajęciach ruchowych, częste sprawdzanie czy dziecko pracuje i dzielenie tej pracy na małe odcinki oraz zachęcanie dziecka do finalizowania zaczętej pracy to jedne z wielu zasad postępowania w szkole z omawianą grupą dzieci. Od świadomości nauczycieli, przemyślanych, konsekwentnych działań zależeć będzie, czy uczeń będzie tylko dzieckiem sprawiającym kłopoty, czy też jednostką o zaburzonej osobowości.

Obok dzieci, które łatwo nawiązują i podtrzymują kontakty społeczne, spotykamy również takie, którym funkcjonowanie w grupie społecznej sprawia wyraźną trudność. Są to dzieci nieśmiałe. Nauczyciel będąc dla ucznia wzorem i autorytetem, kształtując jego osobowość i zachowania, może poprzez działania wychowawcze pomóc w przezwyciężaniu nieśmiałości. Należy więc stworzyć klimat zaufania i bezpieczeństwa, obniżając poziom lęku i niepokoju. Ponadto powinno się zachęcać dziecko do podejmowania dialogu, chwalić dziecko nawet za drobne osiągnięcia, wypierając tym samym poczucie małej wartości i niemożności sprostania wymaganiom. Bardzo ważna jest znajomość tych zasad postępowania w szkole z dzieckiem nieśmiałym i świadomość nauczycieli, gdyż niewłaściwe działania ze strony otoczenia, brak wsparcia i pomocy mogą spowodować, że pierwotne lekkie onieśmielenie i uczucie skrępowania w relacjach z ludźmi, przerodzi się w silną nerwicę.
Szybki rozwój nauki sprawia, że gwałtownie rosną wymagania szkoły, przez co nauka dla niektórych uczniów staje się trudna. Dzieci te nie są w stanie sprostać stawianym wymaganiom, nie czynią postępów w nauce, żyją w poczuciu krzywdy, bezradności i są skazane na brak sukcesów edukacyjnych. Te niepowodzenia szkolne wpływają niekorzystnie na ogólny rozwój dziecka, na jego psychikę, motywację oraz obraz samego siebie. Stanowią również poważny problem dla nauczycieli.
Jedną z przyczyn niepowodzeń szkolnych są specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu, nazywane dysleksją. Ponieważ od podstawowych umiejętności czytania i pisania zależy cała dalsza kariera edukacyjna uczniów, problematyka związana ze swoistymi trudnościami w tym zakresie powinna być przedmiotem zainteresowań i troski każdego nauczyciela. Podczas zajęć edukacyjnych należy więc stawiać dzieciom dyslektycznym jasne polecenia i zadania. Należy też systematycznie sprawdzać i poprawiać błędy w pracach pisemnych, często nagradzać i stwarzać możliwość osiągnięcia sukcesu. Wszystkie zajęcia powinny być tak zorganizowane, aby pobudzić motywację dziecka do ćwiczeń w czytaniu i pisaniu. Dzieci dyslektyczne wymagają wielokrotnego powtarzania tych samych ćwiczeń i poleceń oraz indywidualnego traktowania. Każde dziecko powinno mieć swój własny program ćwiczeń dostosowany do jego potrzeb i możliwości.

Młodzi, początkujący nauczyciele często spotykają się z problemem adaptacji w nowym środowisku. Atmosfera pełna intryg i niezdrowej konkurencji, brak współpracy, zaangażowania i pomocy ze strony grona, niechęć dyrekcji wobec wszelkich innowacji i modyfikacji - to wszystko ma duży wpływ na panujące relacje między nauczycielami. Taka chłodna atmosfera sprawia, iż nowozatrudnieni nauczyciele czują się w szkole "intruzami" i w związku z tym ciężko im nawiązać kontakt z członkami "stałego grona". Skutkiem tego są powstające grupy, często rywalizujące ze sobą.
Ponadto stale zmieniające się przepisy dotyczące procedury awansu zawodowego nauczyciela i związana z tym biurokracja, problemy finansowe szkół (złe warunki lokalowe, brak pomocy naukowych), czy choćby system dwuzmianowy prowadzony przez większość szkół sprawia, że nauczyciele jak i uczniowie bywają zmęczeni i niechętni do współpracy, a to niekorzystnie wpływa na jakość nauczania.

O wykonywaniu zawodu nauczyciela można powiedzieć wiele, również i to, że wymaga stałego pozyskiwania doskonalenia wiedzy, umiejętności z różnych dziedzin życia. Nauczyciele, zajęci na co dzień procesami edukacyjnymi, podnoszeniem własnych kwalifikacji zawodowych, prawie zawsze włączeni w działania reformatorskie powinni operować wiedzą z różnych obszarów nauki, zwłaszcza taką, która pełni istotną rolę kulturotwórczą i jest przydatna w życiu prywatnym i zawodowym współczesnego człowieka, gdyż będąc pracownikami szeroko rozumianej sfery kultury, są oni postrzegani jako ludzie upowszechniający dorobek cywilizacyjny człowieka, kształtujący jego świadomość.

Bibliografia:
1. Dudzikowa M. Autorytet nauczyciela. Problemy opiekuńczo - Wychowawcze 1995 nr8,9
2. Grochulska J. Reedukacja dzieci agresywnych, WSiP, Warszawa 1982
3. Jeziorska J. Szkolne pytania czyli dylematy nauczania, Warszawa 1995
4. Kruszewski K. Czynności nauczyciela, w: Sztuka nauczania. WSiP, Warszawa 1995
5. Spionek H. Zaburzenia rozwoju uczniów, a niepowodzenia szkolne, Warszawa 1985

Justyna Szalkowska
Publiczna Szkoła Podstawowa Nr 3
w Radomiu


Zaświadczenie online



numer online: 154 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: