Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
7073
rok szkolny
2009/2010

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Rola i zadania nauczyciela w edukacji twórczej w szkole

Czym jest aktywność?

"Aktywność dziecka jest nie tylko jednym z czynników i wewnętrznych warunków rozwoju psychicznego, lecz można ją uważać za niezbędny wyznacznik procesów rozwojowych, za determinant, bez którego ów rozwój nie mógłby w ogóle się dokonywać i przebiegać". Czynnikiem pobudzającym organizm do aktywności są nie tylko potrzeby biologiczne, emocjonalne, ale i potrzeby poznawcze. Są to czynniki sterujące od wewnątrz. Z kolei czynnikami sterującymi z zewnątrz aktywnością człowieka są zadania jakie stawia przed nim otoczenie fizyczne i społeczne. Jednakże także zewnętrzne zadanie może mieć całkowicie wewnętrzne pobudki, które skłaniają człowieka do podjęcia określonych działań w celu realizacji owego zadania, a z kolei wewnętrzne motywy powstałe na podłożu niezaspokojenia jakiejś potrzeby mogą mieć w swej istocie całkowicie zewnętrzne źródło.

Zatem własna aktywność jednostki to taka, której źródłem są wewnętrzne pobudki, która jest inicjowana, motywowana od wewnątrz, a nie wywoływana czy wymuszana przez czynniki zewnętrzne. Stworzenie dziecku przez otoczenie korzystnych warunków dla rozwoju własnej czyli motywowanej wewnętrznie aktywności sprzyjać będzie ujawnianiu się pewnego jej rodzaju, a mianowicie aktywności twórczej. Każdy rodzaj działań umotywowanych wewnętrznie może przynosić efekty nowe dla jednostki, ale by to było możliwe, musi ta aktywność przebiegać w odpowiednio zorganizowanym środowisku. Aktywność własna dziecka będzie aktywnością twórczą, jeżeli:

  • wystąpi wewnętrzna motywacja do działania, tzn. dziecko będzie podejmowało działanie z własne woli;
  • pojawi się osobisty stosunek do wykonywanej czynności, manifestujący się radością z samej możliwości działania, próbowania, badania, eksperymentowania, uporem w pokonywaniu trudności, niechęcią do korzystania z pomocy dorosłego;
  • zacznie się pojawiać u dziecka najpierw poczucie, a potem przekonanie, że ono samo coś nowego dla siebie odkrywa, że się czegoś nauczyło, czego dotąd nie umiało wcale lub wymagało pomocy dorosłego, że ono też może tworzyć coś, czego dotąd nie było.
    Poznając świat i siebie w toku działania może w dalszych działaniach te nowe informacje wykorzystywać. Własna twórcza aktywność dziecka jest więc jednocześnie przejawem poziomu rozwoju i czynnikiem stymulującym ten rozwój, a zewnętrzne czynniki środowiskowe oraz wpływy wychowawcze o tyle stają się wartościowymi źródłami rozwoju dziecka, o ile potrafią uruchomić w nim ową wewnętrzną motywację do działania i jednocześnie stworzy mu warunki umożliwiające uczenie się przez samodzielne odkrywanie i tworzenie.
    Warunki te obejmują trzy płaszczyzny:
  • materialne umożliwiające podejmowanie różnorodnych działań przez dziecko,
  • emocjonalne stwarzające odpowiednią atmosferę zapewniającą dziecku poczucie bezpieczeństwa,
  • stymulowanie i inspirowanie działań dziecka przez nauczyciela, a także udzielanie właściwej pomocy.
    Najbardziej korzystne dla rozwoju dziecka jest podejście, w którym wystąpią trzy rodzaje aktywności:
  • kierowana przez nauczyciela,
  • jedynie przez niego inspirowana,
  • spontaniczna, wypływająca z własnej woli i ochoty dziecka.
    Tylko wtedy dziecko ma zapewnione różne możliwości, z których może korzystać - może uczyć się od nauczyciela, próbując go naśladować, może korzystać z jego pomocy, rad i wskazówek, jeżeli będzie tego potrzebowało, może z nim rozmawiać i dyskutować, przeciwstawiać się i proponować, wyjaśniać mu i samemu prosić o wyjaśnienie.

    Rola nauczyciela

    "Wychowawca zatem to nie ktoś, kto ulepia dziecko według jakiegoś wzoru i modelu czy ideału, ale ktoś kto pomaga mu rozwijać się, ujawniać swoje możliwości".
    Rola nauczyciela polega przede wszystkim na takim zorganizowaniu środowiska w którym ma działać dziecko, by umożliwić mu kontakt i poznawanie wielu różnorodnych sytuacji, zjawisk, obiektów, ludzi i relacji między nimi. Ma więc umożliwić dziecku poznawanie otoczenia poprzez samodzielne eksplorowanie. Po drugie rola ta polega na odpowiednim aranżowaniu sytuacji, zadawaniu pytań, formułowaniu poleceń, by dziecko mogło w poznawaniu powoli przechodzić "od znanego do nieznanego".
    Aktywności twórczej, sterowanej wewnętrznymi motywami ciekawości najbardziej sprzyjają sytuacje "otwarte" i zadania "otwarte". Ich główną cechą jest to iż pozostawia się dzieciom swobodę co do wyboru celu i drogi działania. Nie jest to jednak całkowita swoboda typu dzieci robią "co chcą", ale swoboda, nad którą czuwa nauczyciel. Pomaga dzieciom przez wydobywanie z nich różnych pomysłów, podsuwa różne możliwości, pytaniem potrafi zasiać wątpliwości, pobudzić do zastanowienia - ale cały czas jest czujny i uważny, także "otwarty" na pomysły dzieci. W takich otwartych sytuacjach rozwija się umiejętność samodzielnego dochodzenia do wiedzy, kształtuje otwartą postawę wobec poznawanych zjawisk, ale także otwartą postawę wobec innych ludzi. Kontakt nauczyciela z dziećmi jest znacznie głębszy, bo oparty na wspólnym działaniu, na wspólnym pomaganiu sobie.
    Pełna akceptacja każdego dziecka to konieczny warunek tego, by twórczo mógł działać każdy.
    Model nauczyciela podającego wiedzę, a więc stosującego metody podające i transmisyjne zastępuje nauczyciel - organizator sytuacji zadaniowych, w których uczeń pod jego kierunkiem, ale względnie samodzielnie rozwiązuje zadania poznawcze - poszukuje i dorabia się wiedzy i umiejętności, a jednocześnie rozwija całą osobowość. Oznacza to, iż uczeń zdobywa wiedzę o świecie i sobie samym drogą od doświadczenia do refleksji czyli od wiedzy samodzielnie zdobywanej, do przyjmowania wiedzy gotowej wprost od nauczyciela lub pośrednio z książek. Jedną z prawidłowości takiej edukacji jest nieprzeszkadzanie rozwojowi dziecka, ale wspomaganie i wspieranie jego rozwoju, zachęcanie dziecka do działania. Oznacza to wychodzenie w całym procesie edukacyjnym od dziecka, od jego rozwojowych potrzeb, od potrzeb dziecka w danej fazie rozwojowej, w której się aktualnie znajduje, od znajomości perspektywy, w której ujmuje prawidłowości otaczającego je świata, od poznania kontekstu społecznego w którym żyje, działa i rozwija się. Oznacza to poznanie "natury" osoby w której kształtowaniu nauczyciel ma uczestniczyć.
    Twórczy nauczyciel winien zdobywać wiedzę, celowo ją wykorzystywać, dostosowywać działania do potrzeb dzieci i oczekiwań rodziców, mierzyć efekty swojej pracy i jej ewaluacji, zdobywać kolejne stopnie awansu, stosować twórcze i aktywne metody i formy pracy, podejmować działania w kierunku nowatorstwa pedagogicznego.
    "...nasza edukacja tylko bywa ogrodem. Zaledwie bywa. Ogrodników jest wielu, a każdy z nich pilnuje swego zagonu. (...) Aby potraktować edukację jak ogród, trzeba przede wszystkim zrozumieć świat, w którym się żyje i w określony sposób określić własne w nim zadania. Trzeba mieć pełną świadomość rozsiewanych ziaren, gleby, w którą one trafiają i spodziewanych pożytków. To nie może być więc działalność przypadkowa. Tutaj trzeba mieć silne poczucie własnej tożsamości, a tego zdaje się najbardziej brakuje współczesnym ogrodnikom szkoły" - tak brzmi metaforyczna wizja edukacji.

    Ewa Sobida
    Zespół Szkolno-Przedszkolny
    im. Michała Szczygła w Gierałtowicach


  • Zaświadczenie online



    numer online: 148 gości

    reklama