Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  płyta CD  redakcja 
               

 

Publikacja nr
5847
rok szkolny
2008/2009

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Autorytet nauczyciela

Autorytet nauczyciela to temat, który poruszyłam na radzie szkoleniowej w mojej szkole. Uważam, że w obecnych czasach nie ma już takich autorytetów wśród pedagogów. Młodzież nie chce i nie potrafi czerpać wzorów ze swoich wychowawców. Dlatego trzeba to zmienić. Młodzi ludzie lepiej współpracują, gdy mają przed sobą kogoś, kogo można naśladować.

Jedną z podstawowych zasad wychowania jest osobisty wpływ nauczyciela-wychowawcy.
W procesie edukacyjnym nauczyciel w swoisty sposób nadaje odpowiednie komunikaty werbalne i pozawerbalne. Uczeń odbiera nauczyciela nie tylko na podstawie tego, co mówi. Nauczyciel jest stroną dominującą w relacji z uczniami. Posiada także formalnie powierzoną mu władzę. Własnym przykładem w istotny sposób kształtuje osobowość swych uczniów, nawet wówczas, gdy wydaje się z pozoru, że nie ma to miejsca. Często wychowankowie ulegają tym wpływom w sposób niezamierzony.
Poszukiwanie wizerunku idealnego nauczyciela trwa już od wielu lat. Związane jest z tym nierozerwalnie pojęcie autorytetu. Termin - autorytet jest pojęciem powszechnie znanym i używanym. Literatura naukowa bardzo obszernie przedstawia znaczenie tego pojęcia. Krzysztof Sośnicki nam na przykład, że przez autorytet należy rozumieć taki stosunek między dwiema osobami, w którym jedna z nich uznaje wolę drugiej, do tej woli dostosowuje się i ulega jej.

W autorytecie wyróżniamy, więc stronę wartości i stronę podporządkowania. Ma on, więc charakter społeczny. Strona wartości tkwi w osobie, o której mówimy, że ma autorytet, natomiast strona podporządkowania tkwi w osobach, które ulegają wpływom wychowawczym.

Autorytet w znaczeniu pedagogicznym to wpływ wychowawczy osoby cieszącej się ogólnym uznaniem na jednostkę lub grupę osób i określoną sferę życia społecznego. Autorytet wynika z takich cech osobowości nauczyciela, które przyczyniają się do jego powszechnego uznania, szacunku danej społeczności, i sukcesów pracy dydaktyczno - wychowawczej.

Wyróżnia się u nauczycieli autorytet intelektualny i moralny. Autorytet intelektualny dotyczy wiedzy i specjalności zawodowej, a autorytet moralny odnosi się do norm i zasad postępowania wychowawczego wśród uczniów.

Niektórzy naukowcy dzielą autorytet na wyzwalający i ujarzmiający. Wyzwalający polega na łatwym wyzwalaniu energii twórczej, mobilizacji do działania, wytrwałości w dążeniu do celu, realizacji zainteresowań, chęci osiągania sukcesu w podejmowanych czynnościach i zachowaniach, zapału do czegoś. Natomiast autorytet ujarzmiający wyzwala u uczniów poczucie przymusu, buntu, łatwą rezygnację z zamierzonych celów, niechęć do działania, strach i obawę przed nauczycielem.

Oprócz wymienionych rodzajów autorytetu, wyróżniamy jeszcze autorytet wewnętrzny i zewnętrzny. W przypadku wewnętrznego, uczniowie dobrowolnie mu się podporządkowują i wysoko cenią właściwości osobowe nauczyciela. W zachowaniu uczniów można zauważyć uznanie, podziw, życzliwość, chęć współdziałania.
W przypadku autorytetu zewnętrznego jest inaczej. Uczniowie podporządkowują się nie z wewnętrznego przekonania, ale z obawy, strachu, obowiązku. Jest to podporządkowanie wymuszone. Tak, więc autorytet nauczyciela powinien być intelektualny, moralny, wyzwalający i wewnętrzny.

Ciągle poszukuje się ideału nauczyciela. Zastanawia się, jakimi cechami powinien być obdarzony prawdziwy pedagog, poszukuje się też optymalnych form jego zachowania. Przede wszystkim zwraca się uwagę na cechy osobowości nauczyciela. Dzięki nim dokonują się zmiany w psychice dzieci i młodzieży. To własny przykład nauczyciela, jego cechy charakteru, uznawane wartości etyczne, są najważniejsze w interakcjach z uczniami.

Wyróżnia się dwie grupy cech osobowościowych nauczyciela: pozytywne i negatywne. Do tych pierwszych zaliczamy: sprawiedliwy, życzliwy, wyrozumiały, cierpliwy, opanowany, cieszy się zaufaniem, chętnie nagradza, zachęca do nauki, pomaga. W grupie negatywnych zaś umieszczamy cechy: niesprawiedliwy, despotyczny, uprzedzony, konfliktowy, niecierpliwy, chętnie wymierza karę, nie cieszy się zaufaniem, poniża, zastrasza. Im więcej nauczyciel posiada cech pozytywnych, tym jego autorytet wśród uczniów jest większy.

Dużą rolę przypisuje się postawie emocjonalnej nauczyciela. Do istotnych postaw zalicza się szeroko pojętą życzliwość. Możemy ją określić następująco: poszanowanie godności, tolerancja, opiekuńczość, poszanowanie własności, rzetelność informacji, lojalność, uszanowanie autonomii. Kto zatem chce kształtować pewne cechy u innych, powinien je sam posiadać.

Model funkcjonowania nauczyciela - wychowawcy powinien być oparty na dialogu. Tak też uważają autorzy książki pt. Nauczyciel - wychowawca we współczesnej Polsce. Wyróżniają cztery modele:
a. Wychowawca zainteresowany światem wartości dzieci i młodzieży.
b. Wychowawca - przewodnik w dyskusji z dziećmi i młodzieżą (młodzi ludzie nie lubią moralizowania, wolą dyskusje)
c. Wychowawca - wzór osobowy (nie może on uznawać wszystkie istniejące wartości, musi mieć własny system wartości, zakorzenić się w nim )
d. Wychowawca współdziałający z dziećmi i młodzieżą w dialogu wychowawczym.

W procesie wychowania możemy wyodrębnić dwa style: autokratyczny i demokratyczny. Podstawą obydwu stylów kierowania wychowawczego jest przeświadczenie o konieczności stawiania wymagań wobec uczniów. Trudno sobie wyobrazić proces wychowawczy bez określonego systemu wymagań wobec wychowanków. Jednak między nauczycielami zarysowuje się pod tym względem stosunkowo duża rozbieżność: od często zbyt wysokich, do wymagań bardzo niskich, polegających na daleko posuniętej dobrowolności uczniów.

Autokratyczne kierowanie wychowawcze polega na braku zaufania, ciągłym dyscyplinowaniu uczniów, przesadnej drobiazgowości w nauczaniu i wychowaniu. Kierowanie autokratyczne ocenia się negatywnie i przypisuje się mu niskie wyniki dydaktyczne i wychowawcze. Stanowi ono główną przyczynę konfliktów między uczniami a nauczycielami i między samymi uczniami. Takie sytuacje powodują, że uczniowie tracą zaufanie do nauczyciela, unikają go, mają zachwiane poczucie bezpieczeństwa. To wszystko powoduje, że dochodzi do dezintegracji grupy.

Demokratyczne kierowanie wychowawcze polega na zrównoważeniu emocjonalnym nauczyciela, stosunku tolerancyjnym wobec uczniów, tendencji do nagradzania, cierpliwości i wyrozumiałości, wyzwalaniu inicjatyw uczniowskich. Charakteryzuje się ono również występowaniem wzajemnych pozytywnych postaw nauczyciela i uczniów, takich jak: zaufanie, swoboda we wzajemnym komunikowaniu się, wspólne i uzgodnione podejmowanie decyzji, poczucie bezpieczeństwa, pozytywna więź emocjonalna, wzajemna odpowiedzialność, zapał, dążenie do integracji grupy.

Nie ma wychowania bez autorytetów. Nauczycielskie autorytety są przecież nośnikami wartości. Nie ma wychowania bez dialogu. Dzięki nim budujemy swój autorytet.

Aneta Świtowska


Zaświadczenie online Certyfikat publikacji



numer online: 216 gości

reklama