Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
5846
rok szkolny
2008/2009

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Metody aktywizujące - dlaczego warto je stosować ?

Napisałam ten referat i wygłosiłam na spotkaniu nauczycieli Zespołu Przedmiotów Humanistycznych. Uważam, że jest to temat ważny i interesujący. Interesujący dla nauczycieli, którzy chcą wprowadzić zmiany i uatrakcyjnić swoje lekcje. W ten sposób możemy zainteresować młodzież.

W ostatnich latach zwiększa się liczba informacji, którą człowiek odbiera, zwiększa się także umiejętności, które musi sobie przyswoić, aby mógł wykonywać codzienne czynności w domu i pracy. Stajemy przed nowymi problemami, które musimy rozwiązać, poszukiwać odpowiedzi na nowe pytania, wyjaśnić wątpliwości. Jednak zawsze pozostają czynności, umiejętności, których nie potrafimy lub nie możemy wykonać. Dlatego ważne jest abyśmy to sobie uświadomili, w czym naprawdę jesteśmy dobrzy, co stanowi naszą siłę zarówno fizyczną, psychiczną jak i społeczną, nad czym musimy jeszcze popracować a co lepiej wykonują od nas inni. W obecnych czasach, kiedy każdy z nas coraz bardziej staje się samowystarczalny zapominamy, że dla prawidłowego, szeroko pojętego rozwoju osobistego i społecznego konieczna jest współpraca między ludźmi. Ważne jest, zatem, aby już od najmłodszych lat młody człowiek uczył się współpracy z innymi i odkrył korzyści płynące z takich działań.

Współczesny człowiek żyje w ciągłym napięciu poddany różnym bodźcom jak: hałas, pośpiech, zanieczyszczone środowisko. W pośpiechu codziennego dnia zapominamy o odpoczynku, nie potrafimy rozpoznawać uczuć, emocji własnych jak i innych ludzi. Na tym tle powstaje wiele nieporozumień.

Ogromne zadanie stoi, więc przed ludźmi wychowującymi młode pokolenie. Ważne jest, aby swoimi działaniami rodzina i szkoła stymulowała i pobudzała do działania potencjał tkwiący w człowieku jako całości i wspomagała rozwój nowych możliwości myślenia, odczuwania i działania. Wydaje się, że często wychowawcy skupiają się jedynie na aspektach poznawczych a zapominają o aspekcie psychicznym edukacji.

Koniec XX wieku to okres intensywnych badań nad mózgiem. Pozwoliły one lepiej poznać i zrozumieć mechanizmy odpowiedzialne za uczenie. Konieczne jest, zatem wykorzystanie tej wiedzy w praktyce.

Sperry R. I Ornstein R. z Uniwerytetu Kalifornijskiego udowodnili, że każda z półkul mózgowych człowieka jest wyspecjalizowana, nie tylko w zakresie funkcji motorycznych, ale również aktywności psychicznych. Lewa półkula mózgu jest odpowiedzialna za logiczno-racjonalne postrzeganie świata. Pomaga nam porządkować doświadczenia, analizować je i przyporządkowywać poszczególnym kategoriom. Prawa półkula umożliwia rozumienie świta za pośrednictwem obrazów, fantazji, intuicji. Dzięki niej rozpoznajemy związki pomiędzy częściami oraz elementy, z których składają się poszczególne zjawiska. Informacje te uświadomiły naukowcom i praktykom, że w nauczaniu tradycyjnym, ucząc się głównie werbalnie, wykorzystujemy tylko lewą półkulę mózgu, drugą zaś pozostaje niewykorzystana. W metodach aktywizujących dąży się do zaangażowania wszystkich zmysłów: wzroku, słuchu, smaku, dotyku, powonienia, przez co informacje w mózgu kodowane są w sposób multisensoryczny. W metodach tych integrujemy działanie i funkcje obydwu półkul mózgowych.

Badania prowadzone na świecie wskazują, że na zapamiętywanie informacji zapisywanych w mózgu wpływ mają emocje, które towarzyszą danym wydarzeniom. Układ limniczny odpowiedzialny za zapamiętywanie składa się z hipokampu i jądra migdałowatego, które wspólnie przetwarzają dane pamięciowe. Hipokamp to "katalog" naszej biblioteki pamięci, przechowuje treści nie związane z emocjami, przyporządkowuje wspomnienia do poszczególnych miejsc w sieci pamięci różnych rejonów mózgu. Jądro migdałowe nadaje tym zdarzeniom ładunek emocjonalny. Niektórzy podejrzewają, że ma ono zdolność gromadzenia wspomnień emocjonalnych, poza sferą świadomości. Tym można tłumaczyć fakt, że pewne wydarzenia pamiętamy bardzo dokładnie, nawet po wielu latach innych zaś sobie nie uświadamiamy a jednak wpływają one na nasze zachowanie.

W płatach czołowych zlokalizowane są ośrodki odpowiedzialne za myślenie krytyczne, rozwiązywanie problemów. Płat czołowy to " centrum sterowania" informacjami pochodzącymi z różnych rejonów mózgu, na przykład: hipokampa, ciała migdałowego, płata ciemieniowego - dotyk, płata potylicznego - wzrok, płata skroniowego - mowa i słuch, niektórzy określają je " menadżerami emocji". Zauważono, że dzieci z uszkodzonymi ośrodkami w płacie czołowym osiągały w granicach normy wyniki w testach na inteligencję, czytanie i pisanie, to jednak miały one spore problemy z adaptacją w nowych sytuacjach, wykazywały niedostatki w funkcjonowaniu społecznym. Jednocześnie udowodniono, że umiejętności, które wzmacniają zdolności płatów czołowych takie jak radzenie sobie z pozytywnymi i negatywnymi uczuciami, kontrolowanie uwagi, rozwiązywanie problemów społecznych, tolerancja frustracji wpływają w sposób zasadniczy na osiągnięcia ucznia w nauce.

Intensywne badania nad rolą emocji w życiu człowieka doprowadziły do wprowadzenia pojęcia inteligencji emocjonalnej. Nie określa ona konkretnych standardów funkcjonowania czy poziomu sprawności, który należy osiągnąć. Ukierunkowuje nas ona jedynie na świadome i pełniejsze wykorzystanie potencjału psychologicznego. Często uczymy dzieci tego, co powinny a czego nie powinny czuć. Nie uczymy dzieci jak rozpoznawać i wyrażać to, co czują. Dzieci te tracą zdolność wykorzystywania własnych emocji jako cennego źródła informacji o poznawaniu rzeczywistości i kierowaniu zachowaniem. Nie potrafią one również odczytywać uczuć innych osób, a wtedy łatwo o urażenie drugiego człowieka. Osoby, które znają, akceptują i potrafią wyrażać pozytywne i negatywne emocje, jakie towarzyszą im w codziennym życiu, lepiej potrafią radzić sobie ze stresem, dokonywać zmian w swoim życiu, umacniają w nich poczucie wartości. Zrozumienie uczuć drugiej osoby oraz przekazanie ich w sposób taktowny, jak są odbierane przez innych, przyczynia się również do zmiany innych osób oraz do lepszej współpracy w grupie.

W metodach aktywizujących proces nauczania i proces wychowania traktowane są łącznie.
W metodach tych głównie chodzi o to, aby umożliwić pełny rozwój osobowy ucznia. Główny nacisk w tych metodach kładzie się na ucznia, który to ma stać się stroną aktywną, która umie samodzielnie radzić sobie z nowymi problemami, potrafi korzystać z wiedzy, którą posiada do rozwiązywania ich. Metody te sprzyjają rozwojowi umiejętności i sprawności w sferze intelektualnej, emocjonalnej, społecznej i moralnej.
Ważne są tutaj wcześniejsze doświadczenia uczniów, uświadomienie im tych doświadczeń i emocji, jakie im towarzyszą. Wydobycie tych doświadczeń powoduje lepsze zrozumienie nowych zagadnień, ale również trwalsze ich zapamiętania, ponieważ ono oprócz konkretnych informacji zawiera również ładunek emocjonalny. Badania wskazują, że nasze wczesne jak i późniejsze doświadczenia mają wpływ na strukturę naszego mózgu, dlatego każdy z nas będzie inaczej przyswajał sobie nową wiedzę.

Przy stosowaniu metod aktywizujących konieczne jest wykorzystanie różnych technik i metod nauczania, co powoduje, że przekazywany materiał odbierany jest przez wszystkich uczniów niezależnie od stylu nauki i rodzaju inteligencji.

Najważniejsza w metodach aktywnych i aktywizujących jest jednak postawa nauczyciela, który musi stworzyć odpowiednią atmosferę w grupie. Bardzo ważną cechą jest jego autentyczność, musi ono potrafić ujawnić własne emocje i uczucia z zachowaniem empatii. W środowisku, w którym uczeń czuje się akceptowany, kiedy nie odczuwa lęku przed wyrażeniem swojej opinii, jest zachęcany do samodzielnego myślenia, staje się bardziej twórczy.

Przebywając w takiej grupie poznaje uczucia i ich opinie, rewidując jednocześnie własne. Zajęcia prowadzone w takiej atmosferze uczą dyskusji i współpracy. Każdy z uczniów bierze odpowiedzialność za swoją naukę, ale każdy podąża drogą własnych zainteresowań, doświadczeń i możliwości. Sam uczeń podejmuje decyzję o zmianie swojego zachowania, czy opinii o sobie, lub innych.

Pod wpływem własnych przemyśleń i doświadczeń rozwiązuje różne problemy. Teoria Rogersa głosi, że tylko w takiej atmosferze pod wpływem relacji społecznych, w tym również oddziaływań edukacyjnych, istnieje możliwość zmiany obrazu siebie, a w konsekwencji i swojego zachowania. Niespełnienie tych warunków powoduje, że nawet najlepsze metody nie przynoszą oczekiwanych rezultatów.

Literatura pomocnicza w poznaniu metod aktywizujących dla nauczycieli - wykaz pozycji do samokształcenia:

1.Cooper P. Sprawne porozumiewanie się, CODN, Warszawa 1994.
2.Hamer H. Klucz do efektywności nauczania, VEDA, Warszawa 1994.
3.Taraszkiewicz M. Jak uczyć lepiej?, CODN, Warszawa 1999.
4.Leigh D. Praktyczne metody pracy zespołowej, Program TERM FRSE, MEN 1997

Aneta Świtowska


Zaświadczenie online



numer online: 146 gości

reklama