Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
5439
rok szkolny
2008/2009

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Oddziaływanie rodziny na system wartości człowieka

Wzbudzanie i kształtowanie określonych wartości odbywa się w toku procesu wychowania. Podmiotem tego procesu jest dziecko, natomiast przedmiotem wychowania jest w tym wypadku nabycie odpowiednich sprawności przez wychowanka. Odwołując się do teorii trójedni człowieka, można stwierdzić, iż przedmiot wychowania należy rozpatrywać w trzech ujęciach. W wychowaniu człowieka jako istoty ludzkiej przedmiotem wychowania będzie takie naturalne wyzwalanie sprawności moralnych, które są podstawą do czynienia dobra. Wychowanie człowieka jako istoty społecznej będzie przede wszystkim miało na celu takie kulturowe ukształtowanie sprawności etycznych, dzięki którym u jednostki powstanie skłonność do czynienia dobra społecznego. Natomiast wychowując człowieka jako obywatela wyrabiamy sprawności doktrynalne warunkujące sprawność do obywatelskiego czynienia dobra, opierając się na doktrynie politycznej i jurysdykcji państwa.(1)

Rodzina zawsze była środowiskiem przeżycia wartości i godności osoby ludzkiej, ale dzisiaj stwarza ona dla swych członków szczególną szansę do tego rodzaju doświadczenia i to z dwóch zasadniczych powodów. Po pierwsze z powodu zmian społecznych niosących ze sobą daleko idącą depersonalizację stosunków społecznych, a po drugie - z powodu przemian, jakie dokonały się wewnątrz rodziny, które z kolei wyakcentowały znaczenie poszczególnej osoby w rodzinie.

Współczesna rodzina powstaje głównie z motywu miłości i dobrowolnego wyboru. Miłość leży u jej podstaw, a nie jak w wiekach minionych dość często znaczną role odgrywały różnego rodzaju naciski ekonomiczne czy społeczne. Rozumiejąc miłość jako odpowiedź uczuć i woli na wartość, jaką w sobie od samego początku dostrzegają małżonkowie, staje się ona dla nich podstawą do jeszcze głębszego poznania siebie i drugiej osoby, podstawą znalezienia indywidualnego o wspólnego sensu życia.

W dzisiejszej rodzinie więzi podmiotowe, zwane też osobowymi, dominuj nad strukturalnymi i rzeczowymi. Jej znaczenie dla jednostek je tworzących wzrosło, ponieważ łącza je głębokie więzi osobowe. Dzięki ich wyrazistości rodzina stałą się jakby bardziej ludzka, ale jednocześnie mniej trwała, bo kto ich nie odczuwa może stosunkowo łatwo z niej odejść. Rodzina współczesna trwa tak długo, jak pragną tego jej członkowie, co sprzyjać może odczuwaniu braku poczucia bezpieczeństwa i płytkości przekazywania wartości. Przekaz ten zależy bowiem od relacji pomiędzy główną ostoją rodziny - małżonkami.
Zauważa się, że w dzisiejszej rodzinie występuje ogromne skoncentrowanie wysiłków na dziecku. Jest ono w centrum ich trosk. Opiece nad nim i kontaktom poświęcają wiele czasu, co daje dziecku okazję do przeżywania swojej wartości i godności, pod warunkiem jednak, że kontakty te cechuje emocjonalne nastawienie i świadomość rodziców co do znaczenia tego, co przekazują swemu dziecku.(2)

Dzieci mogą uczyć się wartości w rodzinie na wiele różnych sposobów - poprzez rozmowy, codzienne sytuacje, wydarzenia specjalnie zaprogramowane, przygotowane, ale najczęściej pierwszy kontakt z jakąś wartością jest nieświadomy, nie zaprojektowany, odbywa się bowiem poprzez modelowanie zachowania dorosłych w otoczeniu dziecka.

Sposób, w jaki rodzice rozwiązują problemy, odnoszą się do innych - to ważny sygnał dla dziecka, który mówi o tym, co jest w życiu ważne, jak należy postępować. Dążenia rodziców, rozmowy o marzeniach i planach zapisują się w świadomości dziecka jako cele szczególnie istotne, coś godnego osiągnięcia. Ważne jest więc nie tylko to, co rodzic mówi, ale również to, co robi.

Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że zwłaszcza w okresie dorastania rozmowa na temat wartości nabiera szczególnego znaczenia. Młody człowiek może doświadczać wewnętrznego chaosu pod wpływem wszystkich informacji, jakie docierają do niego ze świata, który go otacza. Otwarta rozmowa dotycząca tego, co da niego ważne lub co mogłoby być ważne, ale budzi lęk, niepokój - to szczególnie trudne, rodzicielskie zadanie, wymagające od rodziców dokładnego rozeznania w pełnionych przez siebie rolach, a role te ulegają nieustannym przeobrażeniom.

Zmieniła się rola matki i ojca, niektórzy badacze podkreślają nasilające się zanikanie zadań charakterystycznych dla poszczególnych ról. Coraz częściej to kobiety utrzymują rodzinę, dbają o ekonomiczne zaplecze rodziny. W ogólnie panującym zapracowaniu rodziców / opiekunów brakuje czasu na zastanowienie się nad tymi treściami, które pragnie się przekazać potomstwu. Najważniejsze staje się zapewnienie dziecku dobrobytu materialnego, nie wystarcza czasu (chęci?) na rozważanie kwestii dotyczących zagadnień z kręgu wartości ważnych w wychowaniu, a szerzej - w życiu człowieka.

Konsekwencją tej sytuacji są nieustannie pogarszające się stosunki między dziećmi a rodzicami - zanik zaufania, emocjonalnej bliskości, duchowego przywiązania do rodziny pochodzenia. Kultywowanie tradycji rozumianych szeroko (tradycje narodowe) czy też wąsko (rodzinne) - schodzi na boczny tor. Rodzice są tez coraz gorzej przygotowani do pełnienia swych ról i to mimo powszechnie podkreślanych skutków, jakie mogą wyniknąć z takiego stanu rzeczy.

Szansą na poprawę sytuacji jest pojawiająca się moda na bycie skutecznym we wszystkim, co się robi - także w byciu rodzicem. Społeczeństwo zaczyna widzieć skutki płynące z braku zastanowienia nad rodzicielstwem i wychowaniem, a przyczyniają się do tego również programy telewizyjne (Superniania). Być rodzicem to wielka misja, która wymaga wiedzy. Chociaż może dziwić ten fakt, to właśnie bez konkretnej wiedzy na temat wychowania i prawidłowości rozwojowych, których poszukiwanie będzie podyktowane miłością do dziecka - cały proces wspierania i wspomagania rozwoju i procesu introcepcji wartości nie będzie przebiegał skutecznie, a nastręczał trudności, doprowadzał do niezwykle trudnych sytuacji. I chociaż słowo moda w odniesieniu do nauk o wychowaniu może wywoływać uśmiech na twarzy, to nie da się zaprzeczyć, że współczesny świat bardzo potrzebuje mody na mądre rodzicielstwo, które wprowadzi dziecko i pomoże mu odnaleźć w sobie świat wartości.

Przypisy
1 - A. Róg, Wychowanie do wartości [w:] "Edukacja i Dialog" 5/2004r., s.22.
2 - L. Dyczewski, Rodzina, społeczeństwo, państwo, Lublin 1994, s.42-44.

Justyna Fiedorczuk
Uniwersytet w Białymstoku
Wydział Pedagogiki i Psychologii
Wydział Filologiczny


Zaświadczenie online



numer online: 114 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: