Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
540
rok szkolny
2003/2004

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Znaczenie rodziny w stymulacji rozwoju dziecka

Rodzina jest szczególną, naturalną, najmniejszą i podstawową grupą społeczną dla każdego człowieka, w której zachodzą takie same mechanizmy psychologiczne, jak w każdej tego typu zbiorowości. Typowa rodzina składa się z rodziców i dzieci, także adoptowanych. Bycie ojcem, matką czy dzieckiem - czyli funkcjonowanie w jakiejś roli - wyznacza rodzaj zależności między nimi, z których wynika zasada posłuszeństwa i wydawania poleceń oraz podległości i podporządkowania. Każdy z członków rodziny ma więc określoną rolę do spełnienia. W zależności od kręgu kulturowo-obyczajowego i tradycji środowiskowych oraz od tego kto z rodziców ma dominującą pozycję wyróżnia się dwa typy rodzin:

  • patriarchalny- gdy dominuje ojciec,
  • matriarchalny- gdy jest to matka.

    Rodzina jest to taka grupa społeczna, której członkowie są ze sobą w bliskich kontaktach, ściśle ze sobą współdziałają i wzajemnie oddziaływują na siebie. Wszystkich członków rodziny łączą więzy osobiste oparte na uczuciach. Wyróżnia się trojaki układ tych więzi:

  • między małżonkami,
  • między rodzicami i dziećmi,
  • między rodzeństwem.


    REKLAMA

    Ze względu na rodzaj i charakter stosunków panujących we wzajemnych kontaktach w rodzinie, wyróżnia się dwa style jej funkcjonowania:

  • demokratyczny,
  • autokratyczny.

    Każda rodzina pełni wiele funkcji, a najważniejsze z nich to:
    1. funkcja prokreacyjna- rodzicielska, czyli planowanie i wydawanie potomstwa na świat,
    2. funkcja opiekuńczo-wychowawcza, zapewniająca minimum egzystencji i potrzeb,
    3. funkcja socjalizująca - przygotowująca potomstwo do życia w rodzinie i społeczeństwie.

    Najważniejszym zadaniem rodziny jest wychowanie dziecka i zapewnienie mu wszechstronnego rozwoju. O charakterze modelu wychowania w rodzinie decydują następujące czynniki:
    1. psychologiczne, takie jak:

  • osobowość rodziców,
  • łączące ich więzi emocjonalne oraz wzajemne uczucia,
  • postawy i zachowania wobec zaistniałych określonych faktów czy zdarzeń.
    2. poza psychologiczne stymulacje rozwoju dziecka i jego osobowość, takie jak:
  • status społeczny, ekonomiczny i zawodowy rodziców,
  • warunki materialno - bytowe,
  • tradycje i obyczaje kulturowe, etyczno- moralne panujące w rodzinie,
  • wykształcenie członków rodziny,
  • zdobyte doświadczenia,
  • przynależność terytorialna.

    Życie rodziny regulowane jest przez normy dotyczące każdej osoby należącej do niej. Normy te regulują i określają sfery życia wszystkich jej członków, takie jak:

  • prawa i obowiązki każdego z rodziny,
  • zakres odpowiedzialności,
  • sposoby wzajemnego porozumiewania się,
  • sposoby rozwiązywania sporów w rodzinie,
  • kryteria wynagradzania i karania,
  • sposoby okazywania uczuć,
  • sposoby spędzania czasu wolnego.

    Rodzina jest tym składnikiem środowiska naturalnego, który oddziałuje na dziecko najwcześniej i najdłużej, a niekiedy przez całe życie. Wpływ wychowawczy rodziny we wszystkich stadiach rozwoju dziecka jest najsilniejszy, ponieważ nie podlega on lub podlega tylko w ograniczonej mierze oddziaływaniom innych instytucji. Za opiekę i wychowanie dziecka odpowiada więc głównie rodzina, jako elementarna komórka życia społecznego.

    Fakt ten zasadniczo wpływa na przebieg procesów rozwojowych dziecka i kształtowanie jego osobowości. Dziecko przychodzi bowiem na świat w określonej rodzinie i pozostaje pod jej wpływem od początku swego istnienia. We wczesnym okresie życia rodzina zaspokaja wszystkie potrzeby dziecka, dostarcza mu wszechstronnego "pokarmu" i różnorodnych stymulacji, ale nie ingeruje celowo i planowo w jego rozwój. Proces wychowania i rozwoju dziecka odbywa się niejako przy okazji, żywiołowa i spontanicznie. Dokonuje się wszechstronnie w toku codziennych czynności członków rodziny, opartych na zasadach wspólnego uczestnictwa w różnych sytuacjach życiowych i działaniach. Rzadko proces wychowania odbywa się w sposób świadomie ukierunkowany na realizację określonych celów . Wychowanie w rodzinie jest zatem procesem naturalnym oraz przebiega w sposób stały i ciągły. Dzieje się w środowisku naturalnym, normalnych względnie stabilnych warunkach życiowych i bytowych oraz w różnorodnych sytuacjach codziennych. Nie podlega więc także sformalizowanemu, planowanemu, zamierzonemu i zorganizowanemu programowi oddziaływań opiekuńczo - wychowawczych.

    Stymulujące oddziaływanie rodziny na dziecko dokonuje się głównie przez:

  • stałe, bliskie, osobiste i bezpośrednie kontakty wzajemne wszystkich członków rodziny,
  • emocjonalne i uczuciowe zaangażowanie się każdego w proces oddziaływań opiekuńczo- wychowawczych,
  • stosowanie różnorodnych i urozmaiconych bodźców stymulujących zachowania i działania dzieci umożliwiających im opanowanie sprawności manualnych, lokomocyjnych i motorycznych oraz przyswojenie pewnych, określonych nawyków, umiejętności , czy też niezbędnego zasobu wiedzy.

    Naturalne środowisko, jakim jest dla dziecka rodzina odznacza się bogactwem składników stymulujących jego rozwój i to w wielu kierunkach i różnorodnych dziedzinach. Dzięki właściwej i uniwersalnej stymulacji rodzina spełnia swe podstawowe, najważniejsze i wszechstronne zadania wobec dziecka, takie jak:

  • zaspokaja podstawowe, biologiczne i psychologiczne potrzeby dziecka, np. uczucia miłości, poczucia bezpieczeństwa, zapewnienia pożywienia, ubrania,
  • kształtuje nowe potrzeby poznawcze, emocjonalne i społeczne, jak: potrzeby uznania, szacunku, życzliwości, czy też chęci zdobywania wiedzy, doświadczeń życiowych itp.
  • umożliwia ćwiczenie sensorycznych i motorycznych czynności dziecka przez stopniowe pokazywanie społecznych i użytkowych funkcji różnych przedmiotów,
  • pośredniczy w nadawaniu przez dziecko znaczenia przedmiotom i zjawiskom z ich otoczenia,
  • umożliwia poznanie otaczającego świata i rozwijanie horyzontów poznawczych dziecka oraz opanowanie i wzbogacenie języka ojczystego,
  • rodzina stanowi teren socjalizacji dziecka, który dokonuje się przez przydzielanie dziecku określonych zadań i obowiązków wychowawczych, wykraczających poza osobiste potrzeby dziecka, a więc:
    - przekazuje dziecku dorobek kulturowy społeczeństwa,
    - dostarcza dziecku modeli osobowych i wzorców zachowań w konkretnych sytuacjach,
    - przekazuje dziecku określony system uniwersalnych wartości etyczno - moralnych, reguł zachowań społecznych oraz obowiązujących norm prawnych,
    - uczy współżycia w grupie i umiejętności pełnienia ról społecznych.

    Rodzina staje się więc polem doświadczalnym na którym dziecko, pod jej opieką i nadzorem zdobywa umiejętności niezbędne do życia w rodzinie, jak również społeczeństwie oraz wypróbowuje swe możliwości i siły. Rodzina stosuje różnorodne sposoby stymulacji rozwoju dziecka w różnych okresach jego życia. Jedną z nich jest zabawa, jako główna, podstawowa i najważniejsza forma aktywności dziecka. Wyraża się ona w pobudzeniu dziecka przez rodzinę do działań służących realizacji różnego rodzaju zadań w bezpiecznych warunkach. Podczas zabawy dziecko angażuje się emocjonalnie, doznaje przyjemności, a przy okazji uczy się i rozwija swe umiejętności. Właściwe efekty daje dobrze zorganizowana i dostosowana do zainteresowań oraz poziomu rozwoju dziecka. Ważną rolę ma tu do spełnienia rodzina, która zapewnia niezbędne dla zabawy tworzywa, przedmioty, narzędzia, wzory i materiały oraz zachęca dzieci do działania. Służą temu przede wszystkim zabawy konstrukcyjno - manualne oraz gry z regułami oraz wymagające pewnego zasobu wiedzy.

    Inny rodzaj stymulacji ze strony rodziny związany jest z pojawiającymi się u dziecka elementami zamierzonego uczenia się. Dokonuje się ono przede wszystkim w stymulacjach zabawowych, w których dziecko jest silnie zaangażowane fizycznie i emocjonalnie. Poprzez stwarzanie przez członków rodziny atrakcyjnych sytuacji, w których potrzebne są pewne wiadomości i umiejętności można skłonić dzieci do wysiłków, umożliwiających ich przyswajanie. Dzięki temu dziecko okazjonalnie zdobywa wiedzę i nawyki uczenia się. Rozwój zdolności zamierzonego uczenia się stymuluje także rodzina przez stosowanie właściwych, kontrolowanych i adekwatnych do poziomu rozwoju zainteresowań i potrzeb dziecka, źródeł wiedzy, takich jak: film, książka, prasa, itp.

    Stymulacja ze strony rodziny wobec dziecka nie ogranicza się jednak wyłącznie do aktywności zabawowej, będącej głównie źródłem emocjonalnej rozrywki, przyjemności i okazją zdobycia elementarnej wiedzy.

    W procesie wychowania w rodzinie na pierwszy plan wysuwa się również problem socjalizacji dziecka. W wieku przedszkolnym działalności dziecka występują już elementy pracy. Pewne czynności wykonywane są z uwagi na społeczną użyteczność lub też subiektywną potrzebę dziecka, a stymulowane są umiejętnie przez rodzinę.

    Stymulacja rodziny w tym zakresie przejawia się:
    - w angażowaniu dzieci do wspólnego wykonywania prac użytecznych na rzecz domu lub najbliższego otoczenia,
    - zachęcanie i inspirowanie dzieci do podejmowania z własnej inicjatywy obowiązków i zadań wymagających wysiłku fizycznego,
    - wydawanie poleceń zobowiązujących dzieci do samodzielnego wykonywania określonych prac oraz dokonywanie ich oceny

    Takie działania są z reguły bardzo pożądane, ponieważ ich stymulacja ma ogromne znaczenie. Uczy je bowiem samodzielnego zaspakajania aktualnie odczuwanych własnych potrzeb, a także przyzwyczaja do wykonywania określonych obowiązków i poleceń bez każdorazowego przypominania przez rodziców i innych członków rodziny. Ta forma stymulacji stwarza szansę stawania się dziecka odpowiedzialnym, prawdziwym człowiekiem społeczności, zdolnym do interakcji z innymi ludźmi oraz porozumiewania się z nimi za pomocą mowy. Dziecko na tym etapie zdobywa podstawowe formy zachowania się w kontaktach z rówieśnikami i dorosłymi. Przyswaja także rożne formy komunikowania się - początkowo niewerbalne, a później po opanowaniu języka ojczystego - werbalne.

    Rodzina stymuluje zadania socjalizacyjne, przekazując dzieciom normy etyczno - moralne, religijne, prawne, zwyczaje i tradycje oraz wzorce współżycia z innymi ludźmi.

    Funkcjonowanie rodziny stanowi dla dziecka wzorzec i strukturę odniesień pozwalających poznać, zrozumieć, zinterpretować i zaaprobować otaczającą rzeczywistość. Rodzina bywa więc "buforem" między jej członkami a światem.

    Postawy aprobaty i dezaprobaty ukształtowane w rodzinie oraz ustalane tu opinie i sądy stanowią ścieżki łączności bądź też zapory w kontaktach międzyludzkich.

    Rodzina jest więc wspólnotą głównie emocjonalną, w której podczas wszystkich lat życia następuje wzajemne wyrównywanie poglądów i ocen wszystkich jej członków. W rodzinie zachodzi bowiem swoisty proces wzajemnego przystosowania się ułatwiający współżycie wszystkich jej członków, którzy w zasadzie kontaktują się ze sobą całą osobowością, przy zachowaniu nie dającej się niczym zastąpić swoistej intymności.

    Reasumując stwierdzić należy iż rodzina uczy dzieci, jak żyć i być szczęśliwym. Zapewnia więc nie tylko wszechstronny rozwój dziecka, ale także kształtuje jego osobowość i przygotowuje do uczestnictwa w życiu rodzinnym, społecznym i zawodowym.

    Rodzina spełnia więc ogromne i najważniejsze znaczenie dla życia dziecka przez wszystkie dni jego istnienia.

    Dlatego też rodzina, jako swego rodzaju wyjątkowa i szczególna instytucja społeczna ma swe umocowanie prawne.

    Znacząca pozycja rodziny usankcjonowana jest więc w polskim systemie prawnym, w podstawowym akcie ustawowym, jakim jest Kodeks Rodzinny.

    Edyta Jaszczak


  • Zaświadczenie online



    numer online: 72 gości

    reklama