Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
5036
rok szkolny
2007/2008

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Mikrosystem kulturowy w środowisku szkolnym, wychowawczym

Jeżeli przyjmiemy za fakt oczywisty, że każdy człowiek wychowuje się w odmiennym środowisku rodzinnym, że rodziny funkcjonują w różnych środowiskach społecznych i kulturowych, to instytucje mające swój udział w kształceniu i wychowaniu młodego pokolenia są swoistym tyglem w którym mieszają się nie tylko różne systemy wartości uczniów i wychowanków, lecz również ich nauczycieli i wychowawców.

Tego rodzaju rzeczywistość edukacyjna i wychowawcza sprawia, że najbardziej pożądany staje się taki układ wzajemnych relacji między uczniem a nauczycielem, wychowankiem a wychowawcą, gdy ci ostatni chcą i potrafią trafnie opisać systemy wartości bliskie swoim uczniom i wychowankom oraz kształtować je w kierunku wartości uniwersalnych, czyniąc to sensem realizowanego procesu wychowania.

Wymaga to umiejętności wnikliwego rozpoznania systemów wartości uczniów, wychowanków w taki sposób by bez naruszania zasad zbieżnych z wartościami uniwersalnymi, które wynieśli oni ze swoich macierzystych środowisk, korygować nawyki, przyzwyczajenia i przekonania stojące wobec owych wartości w opozycji.

Należy przy tym pamiętać, że wartości wyniesione z tych środowisk mogą mieć formę daleko odbiegającą od naszych przyzwyczajeń i kryteriów np. estetycznych, co nie czyni z nich antywartości mimo, że ich forma jest w naszej ocenie nie odpowiednia, mało nam znana lub obca.

Powyższe sformułowania stawiają nauczycieli i wychowawców wobec potrzeby realizowania procesu wychowania w taki sposób by grupa uczniów, wychowanków poznała i zaakceptowała nie tylko uniwersalny system wartości, ale również te elementy systemów wartości rówieśników, uczestników grupy, które które są charakterystyczne dla ich środowisk macierzystych i nie stoją w opozycji do wartości uniwersalnych.

Konsekwencją takiego postępowania powinno stać się ukształtowanie swoistego stanu równowagi między systemami wartości nauczyciela, wychowawcy, uczniów, wychowanków i wartościami uniwersalnymi a proces tego kształtowania powinien być tak absorbujący i fascynujący by skutecznie pokonywać pojawiające się trudności i bariery oraz skutecznie eliminować niepożądane wzorce zachowań, przekonań i nawyki pojawiające się wewnątrz grup rówieśniczych, do których należą również klasy szkolne.

Tak oto ujawniają się nam cechy swoistego mikrosystemu kulturowego i drogi prowadzącej do jego tworzenia, ugruntowania i funkcjonowania w środowisku, wychowawczym. Drogi prowadzącej do pełnego wielowątkowego kształtowania młodego człowieka, uwzględniającej nie tylko jego potrzeby rozwojowe ale również całą paletę kontekstów otaczającego go świata.

Ów mikrosystem staje się elementem wielosystemu kulturowego jakim jest szkoła, placówka wychowawcza w której funkcjonują obok siebie mikrosystemy poszczególnych klas, grup tworząc wielosystem wychowawczy placówki. Wielosystem ten wcale nie musi być jakimś nadsystemem zawierającym elementy poszczególnych mikrosystemów. Przeciwnie powinien być różnorodny tak jak różnorodne były elementy wpływające na tworzenie mikrosystemów kulturowych poszczególnych klas, grup. Powinien szanować ich autonomię ustalając jedynie zasady współistnienia na terenie placówki w oparciu o reguły niezbędne dla jej sprawnego funkcjonowania oraz umożliwiające koordynację przedsięwzięć obejmujących cały wielosystem.

Z interesującego nas przedmiotu rozważań i obszaru zagadnień, wybierzmy te, które wydają się najistotniejsze w kontekście uwarunkowań kulturowych tworzenia i funkcjonowania mikrosystemów i wielosystemów kulturowych i uszeregujmy je następująco jako pytania warunkujące dalszy tok rozważań:

Jaka jest wiedza nauczyciela, wychowawcy o kontekstach kulturowych we wzajemnych relacjach nauczyciel - uczeń ?.

Jak wpływa na te relacje pochodzenie, miejsce zamieszkania i nauki w kontekście środowiska szkolnego, miejsca pracy nauczyciela, wychowawcy ?.

Czy ma miejsce konfrontacja wartości wyznawanych przez nauczyciela, wychowawcę z wartościami wyznawanymi przez uczniów, wychowanków wynikająca z różnic środowiskowych z których się wywodzą, a jeżeli istnieje to jaki ma wpływ na proces wychowania i nauczania ?.

Czy wypracowanie wspólnego dla nauczycieli i uczniów, wychowawców i wychowanków systemu wartości mogło by w znaczący sposób wpłynąć na jakość realizowanego procesu nauczania i wychowania, spowodować zmianę jakościową ich wzajemnych relacji i co sądzą o celowości takich działań nauczyciele, wychowawcy ?.

Jak uczniowie oceniają swoich nauczycieli pod względem przyzwyczajeń, głoszonych poglądów i wartości?.

Jak oceniają swoich rówieśników pod względem zachowań, przyzwyczajeń, głoszonych poglądów i wartości i czy byliby w stanie zaakceptować część poglądów swoich rówieśników w zamian za zaakceptowanie własnych, ważnych dla siebie przekonań i wartości ?.

Czy zechcieli by wypracować wspólny dla nauczycieli, wychowawców i uczniów system wartości i uznać go za obowiązujący w środowisku szkolnym ?.

Czy taki system wartości, uzupełniony o czytelne, zrozumiałe dla wszystkich zasady wzajemnych relacji byłby w ocenie uczniów sprzyjający nauce i czynił pobyt w szkole atrakcyjniejszym ?.

Czy na podstawie naszej obecnej znajomości realiów funkcjonowania szkół, pozycji nauczyciela w środowisku szkolnym, układu wzajemnych relacji między uczniem a nauczycielem, można dać hipotetyczną odpowiedź na powyższe pytania.

Podejmowanie prób odpowiedzi na pytania dotyczące obszaru stosunków społecznych, w kontekście uwarunkowań kulturowych i środowiskowych jest zadaniem trudnym. Szczególnie w takim środowisku jakim jest placówka edukacyjna lub wychowawcza. Wydaje się bowiem, że zarówno wśród nauczycieli jak i uczniów często panuje pogląd o rozbieżności interesów szkoły, ucznia i nauczyciela. Pominiemy tutaj rolę rodziców ponieważ postawy, nawyki i systemy wartości uczniów są prawdopodobnie najczęściej emanacją systemów wartości środowiska rodzinnego. Celowo zostaje tu użyte słowo prawdopodobnie by podkreślić hipotetyczną choć w mojej ocenie mocną wiarygodność takiego sformułowania.

Z takiego układu wyłania się obserwowany często obraz rzeczywistości szkolnej który można by scharakteryzować następująco:

Wśród nauczycieli, wychowawców istnieje co prawda świadomość roli uwarunkowań środowiskowych, kulturowych na kształtowanie się systemów wartości uczniów, wychowanków. Jednak świadomość ta nie wynika z usystematyzowanej wiedzy lecz raczej z doświadczenia życiowego, powszechnie znanych prawd, wniosków wywiedzionych z konkretnych epizodów w pracy z uczniem, wychowankiem. Nie wiążą oni również tej świadomości z procesem nauczania i wychowania, korzystając z wynikającej z niej wiedzy jedynie w konkretnych przypadkach trudności i problemów z poszczególnym uczniem, upatrując w uwarunkowaniach środowiskowych źródła problemów wychowawczych. Nie próbują wykorzystać możliwości jakie dało by stworzenie spójnego, wspólnego dla nauczycieli i uczniów systemu wartości w realizowanym przez siebie procesie nauczania i wychowania. Jednocześnie marginalizują, jeżeli w ogóle dostrzegają, rolę jaką tak skonstruowany system mógł by odegrać w ich pracy.

Wśród uczniów, wychowanków panuje pogląd o przepaści dzielącej ich poglądy i wartości a wartości którym hołdują nauczyciele. Byliby jednak skłonni wziąć udział w eksperymencie polegającym na stworzeniu wspólnego dla nich i nauczycieli, wychowawców systemu wartości i wzajemnych relacji i korzystać z niego pod warunkiem szanowania i respektowania przez nauczycieli, wychowawców tych wartości, które w procesie formułowania systemu zostaną uznane za jego trwały element. Będą również skłonni do włączenia do systemu tych wartości, których co prawda obecnie nie akceptują ale dostrzegą ich atrakcyjność, uniwersalność i możliwości operacyjne. Po wypracowaniu takiego systemu będą go bronić przed próbami demontażu, szczególnie gdy takie próby będą podejmować ci nauczyciele i wychowawcy którzy go współtworzyli.

Powyższe rozważania mają charakter hipotez, jednak skłaniają do podkreślenia wagi jaką należało by przyłożyć do konieczności podjęcia prób tworzenia spójnych, zrównoważonych, opartych na wzajemnym poszanowaniu indywidualnych systemów wartości, mikrosystemów kulturowych funkcjonujących w środowisku szkolnym i uczynienie z nich punktu wyjścia dla komplementarnego, skutecznego i atrakcyjnego nauczania i wychowania.

mgr Robert Jakubik


Zaświadczenie online



numer online: 91 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: