Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
4596
rok szkolny
2007/2008

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Przygotowanie dziecka do podjęcia nauki szkolnej

Dojrzałość szkolna

Podstawą teoretyczną rozważań o gotowości dziecka do nauki w szkole stanowi przebieg życia człowieka. Jak dowodzi nauka, każda istota będąc dzieckiem ćwiczy się dla przyszłości. Wstąpienie dziecka do szkoły powoduje wiele zmian w jego dotychczasowym życiu. W szkole stawiane są przed dzieckiem nowe wymagania i obowiązki wynikające z roli ucznia. Warunkiem spełnienia tych wymagań jest osiągnięcie przez dziecko pełnej gotowości szkolnej. Wiąże się to zagadnieniem równego startu szkolnego, gwarantującego wszystkim dzieciom w klasach edukacji wczesnoszkolnej powodzenia w nauce.

Problemem gotowości - dojrzałości szkolnej zajmowano się od wielu lat, o czym świadczy obszerna literatura, która ukazała się dotychczas na ten temat.

W literaturze przedmiotu bardzo często zamiast pojęcia start szkolny używa się pojęcia dojrzałość szkolna, czy gotowość szkolna.

Według profesora S.Szumana: "dojrzałość szkolna to osiągnięcie przez dziecko takiego poziomu rozwoju fizycznego, społecznego i psychicznego, który czyni je wrażliwym i podatnym na systematyczne nauczanie i wychowanie w klasie pierwszej" (S.Szuman, WSiP). Stworzył on w Polsce najbogatszą koncepcję dojrzałości szkolnej i wychodząc z tak szerokiego rozumienia, przez "wrażliwość na naukę szkolną rozumiemy dostateczny stopień zainteresowania dziecka w postaci i zakresie, w jakim podaje ją szkoła. Natomiast podatność to posiadanie dziecka umiejętności podporządkowania się wymaganiom szkoły w zakresie skupienia uwagi na lekcjach, odrabiania zadań oraz zgodnego i harmonijnego współżycia z kolegami". Tak, więc według Szumana dojrzałość szkolna jest to odpowiedni poziom rozwoju fizycznego i psychicznego.

W.Okoń określa dojrzałość szkolną jako "osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju umysłowego, emocjonalnego, społecznego i fizycznego, jaki umożliwia mu udział w życiu szkolnym i opanowanie treści programowych klasy pierwszej", (W.Okoń,1981, s.54). Natomiast E.Waszkiewicz: twierdzi, że "dojrzałość szkolna to moment równowagi między wymaganiami szkoły, a możliwościami rozwojowymi dziecka". (E.Waszkiewicz, 1985, s.62).

Początkowo dojrzałość szkolną kojarzono ze stopniem rozwoju umysłowego, a zwłaszcza "poziomem inteligencji dziecka" (M. Pilkiewicz, 1970, s. 89). Znacznie później zaczęto zwracać uwagę na zagadnienie ważne dla nauki, a wykraczające poza sferę intelektu - na dojrzałość społeczną dziecka Obecnie coraz większe znaczenie przywiązuje się do umiejętności nawiązywania przez dziecko kontaktów z grupą rówieśniczą i nauczycielem (M.Grochowalska, 1991, s.409)

Takie ogólne rozumienie dojrzałości szkolnej prezentuje w przybliżeniu większość autorów (np.: Grabowska i Wysocka, 1987; Wilgocka-Okoń,1972, s.9 i 16; Przetacznikowa, 1980, s.512). W praktyce treść pojęcia "dojrzałość szkolna" ma charakter zmienny; wymagania stawiane dziecku u progu kształcenia formalnego są różnorodne w różnych systemach szkolnych i zmienne historycznie.

W ujęciu dynamicznym dojrzałość szkolna oznacza: "długotrwały proces psychofizycznych przemian, który prowadzi do przystosowania dziecka do szkolnego systemu nauczania" (Przetacznikowa, 1980, s.512).

Dojrzałość szkolna nie jest uwarunkowanym biologicznie etapem samorzutnego rozwoju, lecz składają się na nią różnorodne doświadczenia dziecka w sferze motorycznej, umysłowej, emocjonalnej i społecznej.

W ocenie faktu, czy dziecko jest już dojrzałe do nauki szkolnej należy brać pod uwagę z jednej strony to, czy osiągnęło ono już gotowość rozwojową do ćwiczenia pewnych sprawności i umiejętności, z drugiej zaś - czy osiągnęło już, w rezultacie uprzedniego uczenia się, pewien poziom rozwoju określonych funkcji psychicznych.

Współcześnie zakres semantyczny pojęcia "dojrzałość szkolna" obejmują następujące komponenty (Grabowska i Wysoka, 1997):

a) dojrzałość fizyczna -Podstawą do określenie fizycznej dojrzałości dziecka do rozpoczęcia nauki w szkole jest ocena stanu zdrowia, nie tylko w siódmym roku, ale również w latach poprzednich. Za decydujące czynniki według M. Dmochowskiej i M.Dunin - Wąsowicz uznać należy funkcjonowanie organów zmysłowych, a więc przede wszystkim wzroku i słuchu, odporność organizmu na choroby i zmęczenie, ogólną sprawność ruchowa, a w szczególności sprawność rąk oraz stopień umiejętności współdziałania pracy oczu i rąk, czyli koordynację wzrokowo-ruchową" (M.Dmochowska, M.Dunin-Wąsowicz, 1978, s.71-72). (...) "dziecko powinno być na tyle rozwinięte i silne, aby podołać systematycznemu wysiłkowi, z jakim wiąże się wczesne wstawanie, chodzenie do szkoły, odrabianie lekcji, przebywanie w dużej grupie dzieci, Ważna jest ogólna sprawność ruchowa i opanowanie precyzyjnych ruchów rąk i palców, które umożliwi naukę pisania i rysowania:

  • Wzrost i ciężar ciała
  • Sprawność motoryczna
  • Funkcje zmysłów
  • Stan zdrowia" (D.Piotrowska, (red)2000, s.30-37).

    b) dojrzałość umysłowa - według M.Dmochowskiej i M.Dunin-Wąsowicz Świadczy poziom poznawczej aktywności dziecka, jego zainteresowanie dla wiedzy jako źródła informacji (...), " Dziecko umysłowo dojrzałe do szkoły chce się uczyć, interesuje się czytaniem i pisaniem oraz dobrze orientuje się w otoczeniu i środowisku, w którym żyje"(M. Dmochowska, M. Dunin - Wąsowicz, 1978, s.73.)
    Siedmiolatek ma spory zasób wiadomości o otaczającym świecie.

  • Wypowiada się swobodnie, płynnymi zdaniami.
  • Potrafi opisać obrazek, opowiedzieć usłyszaną bajkę, lub historię, która mu się przytrafiła. Wie, co jest ważne, a co można pominąć.
  • "Ważną umiejętnością jest posługiwanie się symbolami. Dziecko zna już liczby - potrafi liczyć do dziesięciu, a czasem nawet do dwudziestu.
  • Symbolami są też litery. Podczas nauki w zerówce dzieci poznają litery drukowane, kojarzą z nimi właściwy dźwięk, czy głoskę.
  • Warto zwrócić uwagę na orientację w przestrzeni - siedmiolatek powinien już znać określenia: u góry, na dole, na prawo, na lewo, pod, nad, itp.
  • Bardzo ważna jest zdolność do trwałego skupienia uwagi. Dziecko, które ma sporo wiadomości i sprawnie rozumuje, ale nie potrafi się skupić, może osiągnąć słabsze wyniki w nauce.
  • Rozumienie symboliki.
  • Orientacja w świecie.
  • Operacje myślowe - ujmowanie związków przyczynowo-skutkowych.
  • Analiza wzrokowa i słuchowa - opanowanie mowy, słownik czynny i bierny, pamięć i uczenie się
  • Koncentracja uwagi
  • Koordynacja wzrokowo - ruchowa". (D.Piotrowska, (red)2000, s.94-111.)

    c) Dojrzałość społeczna - poziom tej sfery, rozwoju dziecka sześcioletniego, jest jednym z ważnych składników dojrzałości szkolnej. "Szkoła stanowi dla dziecka nową grupę społeczną, w ramach, której ma ono współżyć i współdziałać przez wiele lat. Jest to dla niego możliwe pod warunkiem osiągnięcia stopnia dojrzałości społecznej niezbędnego do pełnienia wyznaczonej mu przez grupę roli społecznej".(B.Wilgocka - Okoń, 1972, s.106).Rozwój emocjonalny i społeczny powinien być na tyle zaawansowany, by umożliwiał dziecku odnalezienie swego miejsca w grupie społecznej, jaką jest klasa.

  • Dojrzały do szkoły siedmiolatek "sam się myje, ubiera, dba o swoje rzeczy, umie przestrzegać reguł i poddać się dyscyplinie. Potrafi czekać na spełnienie swoich potrzeb, liczy się z potrzebami kolegów, nawiązuje kontakty z rówieśnikami i współpracuje z nimi przy wykonywaniu rozmaitych zadań. Radzi sobie z czynnościami higieniczno - porządkowymi.
  • Poczucie obowiązku, podporządkowanie się poleceniom.
  • Nawiązywanie kontaktów społecznych.
  • Zbiorowe współdziałanie.
  • Funkcjonowanie w grupie rówieśniczej". (Tamże,s.15-28).
    Na społeczne zachowanie według B. Wilgockiej - Okoń wpływ ma nie tylko ogół kontaktów dziecka z dorosłymi i rówieśnikami oraz charakter tych związków, lecz także wiele czynników, a wśród nich czynniki emocjonalne i motywacyjne, które mogą szczególnie ułatwić lub utrudnić ich porozumiewanie się z otoczeniem (Tamże,s.106)
    Problem dojrzałości szkolnej i jego poziom należy rozpatrywać, zatem w ich powiązaniu ze środowiskiem wychowawczym dziecka, jego stanem zdrowia, jak również układem nerwowym. Dziecko wstępujące do szkoły powinno umieć współżyć w dużej grupie dziecięcej. "Polega to między innymi na umiejętności podporządkowania własnych chęci celom ogólniejszym, wymaganiom aktualnie mu stawianym, Umiejętności dostosowania się ustępowania. Dziecko musi też mieć poczucie obowiązku i wykazać pewną samodzielność oraz zaradność życiową." (B.Sawa, 1980, s.32).
    Niekorzystne czynniki środowiskowe, bądź błędy wychowawcze, zła atmosfera domowa, która wywołuje zaburzenia w życiu uczuciowym dziecka- wszystko to wpływa na trudności w przystosowaniu się do warunków szkolnych i na osłabienie motywacji do nauki. "Nie przystosowanie i bez motywacji do nauki są dzieci, które wykazują późnienia, bądź zakłócenia sfery emocjonalnej, niedojrzałej uczuciowo, infantylne, określane jako "dziecinne", tj. w zachowaniu, często w wyglądzie fizycznym i w reakcjach, robiące wrażenie młodszych niż ich wiek życia". (Tamże, s.44).

    d) dojrzałość emocjonalna - to "odporność na stres i niepowodzenia, zdolność skupienia uwagi na dłuższy czas, motywacja do pracy, umiejętność wyrażania emocji i ich kontroli.

  • Kierowanie i kontrolowanie uczuciami.
  • Różne formy przejawiania i uzewnętrzniania uczuć.
  • Zmiany w nasilaniu uczuć." (D.Piotrkowska, (red)2000, s.15-28).

    e) dojrzałość wolicjonalna - u wszystkich dzieci w grupie przedszkolnej trzeba kształtować umiejętność skupienia się na wykonywanej pracy i starania się o dobre jej wykonanie i doprowadzenie do końca. Sprawą bardzo istotną w procesie uczenia się jest:

  • posiadanie przez dziecko poczucia odpowiedzialności,
  • obowiązkowości,
  • wytrwałości w pracy,
  • celowości działań,
  • podejmowanie inicjatyw,
  • doprowadzenie podjętych zadań do końca.

    Według Z.Włodarskiego "...zadania mogą być różne, w zależności od inwencji nauczycielki i sytuacji w środowisku, np.: wykonanie rysunku w domu, wyszukanie obrazka itp. Zadań takich nie można dawać dzieciom zbyt często, ale powtarzając je trzeba zapewnić warunki, by dzieci mogły je zrealizować." (Z.Włodarski,1983,s. 111)

    Omówione aspekty rozwoju dziecka pozostają ze sobą w bardzo ścisłych związkach i współzależnościach. Gotowość do podjęcia nauki w szkole wymaga ogólnej dojrzałości i trudno byłoby mówić, że któraś ze sfer rozwoju jest najważniejsza. O powodzeniu dziecka w szkole - obok zasobu wiadomości i dobrze wykształconej mowy - decyduje również zdrowie fizyczne, uspołecznienie i cechy osobowości. Jeżeli dziecko nie może zaaklimatyzować się w grupie społecznej, nie potrafi zyskać przyjaciół, zgodnie współdziałać, solidnie wykonywać szkolnych obowiązków - nie będzie czuło się dobrze w klasie.

    Jedną z zasadniczych spraw w przygotowaniu dziecka do szkoły pod koniec okresu przedszkolnego jest wzbudzanie motywacji do nauki i pójścia do szkoły. W tym wieku nauka powinna być wpleciona w zabawę, interesująca i atrakcyjna. Dziecko w wieku przedszkolnym zaczyna orientować się w społecznych stosunkach między ludźmi, ich pracy zawodowej, oraz w społecznych motywach ich działalności. W końcu tego okresu powstaje na tej podstawie u dziecka "tendencja do wykonywania poważnej, społecznie ważnej i cenionej działalności". I właśnie to dojrzałość społeczna, wg Elkonina, ma decydujące znaczenie dla gotowości dziecka do nauki szkolnej (D.Elkonin,1985,s.24).

    Elkonin uważa, że "zachowując istniejący system wychowana przedszkolnego należy pracować nad jego udoskonaleniem i rozwojem, lecz w żadnym przypadku nie należy skracać przedszkolnego dzieciństwa" (Tamże).

    Program pracy z dziećmi sześcioletnimi uwzględnia zagadnienia związane z kształceniem i rozwijaniem sprawności językowych dzieci, oraz nauki czytania i przygotowywanie do nauki pisania, elementy matematyki, poznawanie najbliższego otoczenia przyrodniczego i społecznego, kształcenie estetyczne i techniczne, zagadnienia ochrony zdrowia i rozwoju fizycznego. Przygotowanie do szkoły to ważne zadanie wychowania przedszkolnego, jednak nie można zapomnieć, że dziecko przygotowuje się nie tylko do szkoły, ale i do bardziej oddalonej przyszłości. Roczny pobyt dzieci sześcioletnich w tzw. klasie przygotowawczej, czyli zerowej, oraz systematyczna praca, wg programu, dostosowanego do potrzeb rozwojowych danej grupy, może zapewnić dzieciom osiągnięcie dojrzałości szkolnej. Program, jako zasadniczą sprawę wysuwa wyrównywanie niedoborów rozwoju wszystkich dzieci, traktowanych indywidualnie. "Rozwijanie sprawności poznawczych, ruchowych, manualnych, muzycznych, przyswajanie zasad uspołecznienia, wdrażanie do samodzielności w pracy i myśleniu, w logicznym wypowiadaniu swoich przeżyć i sądów to główne punkty programu" (D.Piotrowska,(red)2000). Ale program zawiera również te zagadnienia początkowego nauczania, które będą torowały drogę przyszłym uczniom, czyli elementy nauki czytania, pisania i matematyki.

    Zadaniem przedszkola jest usprawnienie motoryki dziecka, rozwijanie mowy dziecka, a także sprawności graficznych gdyż umiejętność odtwarzania wzoru stanowi podstawę do nauki pisania.

    Kolejnym zadaniem przedszkola jest przygotowanie dziecka do nauki czytania. Dojrzałość do nauki czytania wstępującego do szkoły nie jest jedynie sprawą rozwoju ogólnego, zależy ona od różnorodnych czynników, a między innymi od metodycznej pomocy dorosłych w zakresie rozwijania funkcji biorących udział w czynności czytania. Nauka czytania opiera się w dużym stopniu na mowie dziecka, wobec czego mowa ta musi być poprawna przed rozpoczęciem pracy w klasie pierwszej. Przygotowanie do nauki matematyki odbywać się powinno podczas zabawy, jak i pracy w kącikach zainteresowań, podczas praktycznych zabiegów w przedszkolu i ogrodzie.

    Dziecko wstępujące do szkoły powinno umieć:

  • "wykonywać zadania postawione przez nauczyciela, czy też samego siebie,
  • podporządkować się dyscyplinie szkolnej,
  • umieć opanować swoje emocje: gniew, złość, lęk i obawę,
  • być na tyle samodzielne, aby radzić sobie w nowym środowisku." (M.Radwiłowicz, Z.Morawska,1996,s.39).

    Przedszkole dąży do wyrobienia u dzieci samodzielności oraz obowiązkowości, sumienności przy wykonaniu zadań.

    Troska o możliwie najlepsze przystosowanie dzieci do wymogów życia szkolnego każe nauczycielowi sześciolatków dążyć do ścisłej współpracy ze szkołą. Istotną rolę także odgrywa współpraca z rodzicami. Prawidłowe kształtowanie współpracy z rodzicami wymaga klimatu wzajemnego szacunku i zaufania.

    Narzędzia pomiaru

    W celu zbadania dojrzałości szkolnej dziecka należy wykorzystać następujące narzędzia pomiaru:
    1. test do oceny dojrzałości umysłowej,
    2. kwestionariusz do opisu warunków domowych,
    3. arkusz obserwacji dziecka podczas badania (B.Wilgocka -Okoń,1971)

    Zdaniem autorki w teście powinny znaleźć się takie zadania, które umożliwiałyby określenie stopnia rozwoju intelektualnego dziecka. Powinien być prosty i łatwy w stosowaniu przez nauczycieli w czasie zapisów dzieci do szkoły w celu rozstrzygnięcia, czy dziecko nadaje się do podjęcia obowiązków szkolnych czy też z powodu niedostatecznej gotowości powinno być otoczone prawidłową opieką pedagogiczną.

    W zakresie oceny sprawności fizycznej autorka proponowała wykorzystanie określonych prób szybkości, siły mocy, zwinności i koordynacji.

    Poza samym testem, źródłem informacji o dojrzałości szkolnej dziecka jest jeszcze:

  • wywiad z dzieckiem;
  • wywiad z rodzicami;
  • obserwacja przyszłego ucznia;

    W praktyce można spotkać różne rodzaje testów, wyróżniane ze względu czy to na czas trwania, mierzoną cechę, czy na typ czynności wykonywanych przez uczniów (B.Niemierko,1975,s.11).

    Ze względu na kryterium zaawansowania konstrukcyjnego, wyróżnić można:

  • testy standaryzowane,
  • testy nieformalne (ułożone przez nauczyciela), tzw. Nauczycielskie testy (lub sprawdziany) osiągnięć szkolnych (B. Niemierko, 1999, s. 55),

    Testy standardowe wymagają ścisłego przestrzegania ustalonych warunków (załączonych w instrukcji). Natomiast stosowanie testów nieformalnych pociąga za sobą konieczność ich konstruowania według określonych etapów, tj. realizowania kolejnych czynności, z przestrzeganiem ustalonych ścisłych reguł.

    Stosowanie nieformalnych testów osiągnięć szkolnych przebiega w trzech etapach:

  • konstrukcja testu,
  • badanie,
  • analiza wyników testowania (Tamże,s.61,)

    KONSTRUOWANIE TESTU OSIĄGNIĘĆ SZKOLNYCH

    Etap ten przebiega według kolejnych czynności, z których każda powinna być realizowana z zachowaniem określonych reguł i wskazań.

    Analiza treści materiału przeprowadzana jest na podstawie oficjalnych wymagań programowych, uwidocznionych w podręcznikach metodycznych, konspektach zajęć i podręcznikach uczniowskich. Zmierza do w miarę szczegółowego ustalania wymagań programowych w kategoriach celów nauczania, rozumianych jako zamierzone właściwości uczniów powstałe pod wpływem nauczania (AGóralski,1994,s.69)

    Popularną i prostą taksonomią celów nauczania w polskim szkolnictwie jest tzw. taksonomia ABC, oparta na wzorach amerykańskich, klasyfikująca cele według dwóch kategorii: wiadomości (poziomy A i B) i umiejętności (poziomy C i D) (B. Niemierko, 1999, s. 38).

    Cele na poszczególnych poziomach dotyczą:

  • zapamiętania wiadomości,
  • zrozumienia wiadomości,
  • stosowania wiadomości w sytuacjach typowych,
  • stosowania wiadomości w sytuacjach problemowych,

    PLAN TESTU

    Etap ten wynika bezpośrednio z poprzedniego. Analiza treści kończy się ułożeniem planu. Polega na doborze i sporządzeniu szczegółowego zestawienia celów nauczania z danego zakresu materiału, wskazuje, jakie zadania mają być zbudowane (B.Niemierko,1999, s.64).Zaleta konstruowania planu testu jest możliwość zachowania właściwych proporcji ilości zadań sprawdzających osiągnięcie celów właściwych także możliwość budowy kilku równoległych wersji tego samego testu, co z różnych względów może być przydatne. Ponadto plan umożliwia zaprojektowanie adekwatnej do stopnia trudności punktacji za zadania i pozwala na zbudowanie poprawnego klucza punktacji. Plan może mieć formę opisową, graficzną lub tabelaryczną (Tamże,s.64-74).

    UŁOŻENIE I ZESTAWIENIE ZADAŃ TESTOWYCH

    Poprawność formułowania zadań określa kilka ważnych reguł. Poza zasadami ogólnymi, obowiązują zasady szczegółowe, dotyczące poszczególnych form zadań (Tamże,s.95-130).

    Wybór formy zadania nie jest wyłącznie kwestią pomysłowości i fantazji konstruktora testu, choć jak uważa E. Jarosz " (...) i te są tutaj ważne. Niejednokrotnie forma zadania odgrywa znaczącą rolę w stosunku do celu nauczania, jaki zadanie ma sprawdzać" (E.Jarosz,2001,s.100).

    UŁOŻENIE KLUCZA PUNKTACJI

    Ten etap powinien być zrealizowany przed przystąpieniem do badania. Według E.Jarosz "prawidłowy klucz testu sprawdzającego powinien zawierać punktację szczegółową i ogólną każdego zadania, może też zawierać propozycję przełożenia wyników badania na oceny szkolne. Punktacja szczegółowa jest ważna w zadaniach złożonych", (...) Budowanie klucza oparte być powinno na stworzonym wcześniej planie testu, dzięki czemu punktacja będzie bardziej adekwatna do stopnia trudności zadań" (Tamże,s.100-101).

    USTALENIE WARUNKÓW TESTOWANIA I PRZYGOTOWANIE DO TESTOWANIA

    Jest to końcowy etap poprzedzający zastosowania testu poprzedzający zastosowanie testu. Zdaniem B. Niemierko przygotowanie do zastosowania testu obejmują takie czynności jak;

  • "określenie czasu jego rozwiązania,
  • możliwość korzystania z pomocy
  • przygotowanie uczniów- zadbanie o tzw. obycie testowe,
  • wydrukowanie dokładnie sprawdzonych testów,
  • przygotowanie pomieszczenia i miejsc dla uczniów,
  • przygotowanie instrukcji,
  • przygotowanie osoby/ osób prowadzących testowanie"
    (B. Niemierko, 1999, s. 136 - 137)

    W Polsce testy szkolne pojawiły się po raz pierwszy w 1928 roku,dotyczyły głośnego czytania, pisania i rachunków. Zagadnieniami testów wiadomości szkolnych zajmowali się już przed wojną m. in. S.Szuman i J.Pięter (M.Grzywak-Kaczyńska, 1960,s.136-142).

    Testy, czyli, "zracjonalizowane i unormowane zadania, starannie dobrane do celu, z dokładnie określonymi zasadami ich zastosowania, poprawiania i oceny"(M.Grzywak-Kaczyńska,1960,s.9-10).

    Można wyróżnić następujące cechy dobrego testu, jak: "stałość, obiektywność, diagnostyczność i prognostyczność oraz symptomatyczność (Tamże, 1960, s. 42-48).

    Mimo wielu korzyści wynikających ze stosowania testów wiadomości i umiejętności, w ich wykorzystaniu i stosowaniu występują jednak ograniczenia. Nie wszystkie treści i nie wszystkie właściwości uczniów mogą być sprawdzane testami. E.Jarosz uważa,iż testowanie jest "wbrew pozorom bardzo wymagającym sposobem oceny, narzucającym konieczność wręcz rygorystycznego przestrzegania określonych warunków" (E.Jarosz,2001, s. 104).

    Rozpoznając charakter niepowodzeń szkolnych dziecka, "należy brać pod uwagę całokształt objawów, uwzględniać poziom i dynamikę rozwoju dziecka oraz charakter środowiska wychowawczego, w którym funkcjonuje" (Tamże,s.104).Zgodnie z zasadami diagnozy pedagogicznej należy wnikać w przyczyny niepowodzeń szkolnych, penetrować zarówno cechy rozwojowe dziecka, jak i klimat wychowawczy, który je otacza.

    Bibliografia

  • Jarosz E., Wybrane obszary diagnozowania pedagogicznego, Wyd.US. Katowice,2004.
  • Niemierko B., Drogi i bezdroża ewaluacji. "Kwartalnik Pedagogiczny" nr 3/4,1996.
  • Okoń W, Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, WSiP,Warszawa, 1995.
  • Szuman S., Studia nad rozwojem psychicznym dziecka, WSiP, Warszawa,1986.
  • Strelau J., Psychologia, PWN, Warszawa,1987.
  • Szczepańska M., Sztuka działań innowacyjnych, WSP, Słupsk, 2004.
  • Tokarski J. Red., Słownik wyrazów obcych, PWN, Warszawa 1980,
  • Wiatrowski Z., Podstawy pedagogiki pracy, WSP, Bydgoszcz 2000.
  • Wilgocka-Okoń B., Stan wychowania przedszkolnego w Polsce, PWN, Warszawa-Kraków 1989.
  • Zaczyński W., Pedagogika. Podręcznik akademicki, PWN, Warszawa, 1974.

    Małgorzata Bujko


  • Zaświadczenie online



    numer online: 74 gości

    reklama

    Księgarnia HELION poleca: