Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
3052
rok szkolny
2005/2006

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Wpływ rodziny na wykorzystanie czasu wolnego dziecka

Naczelnym zadaniem stojącym w obecnych czasach przed rodzicami i szkołą jest wychowanie młodych pokoleń na ludzi mądrych, zdolnych do pracy i kulturalnego życia w społeczeństwie. Niektórzy rodzice nawiązują coraz częstsze kontakty z nauczycielami, korzystają z rad i wskazówek, sięgają po literaturę pedagogiczną ukazującą środki oddziaływania wychowawczego, inni natomiast zaniedbują sprawy wychowania dzieci. Tłumaczą to brakiem czasu, obowiązkami zawodowymi, inni zrzucają ten obowiązek na dziadków, prz-le, szkołę, są też tacy, którzy nie wiedzą jak wychowywać, jakie warunki zapewnić dziecku do nauki i odpoczynku. Inni znów nie myślą o skutkach swego postępowania, nakładają na dzieci nadmierne obowiązki domowe nie uwzględniając czasu na naukę , oraz odpoczynek.
Często lekcje odrabiane są wieczorem niedbale, z błędami, byle jak najszybciej znaleźć się w łóżku. W szkole dziecko narażone jest na uwagi ze strony nauczyciela i kpiny ze strony kolegów. Rodzice zaś nie myślą o swej winie w tym wszystkim, karcą dziecko za słabe wyniki w nauce.
Podobnych wypadków można uniknąć planując w sposób przemyślany zajęcia popołudniowe i sposób wykorzystania czasu wolnego dziecka. Nie znaczy to, że dziecko powinno być zwolnione z obowiązku pomagania rodzicom w domu. Powinno czynnie uczestniczyć, lecz należy mu to zorganizować by znalazło czas zarówno na pracę jak i na odpoczynek. Zdarza się też, że rodzice nie interesują się, co ich dziecko robi po powrocie z przedszkola czy szkoły. Pozostawiają te sprawy na uboczu, myśląc że przecież było w przedszkolu, zjadło obiad, jest zdrowe, i wie że zbliża się wieczór to wróci. Często zapewniają, że czynią wszystko, by dzieci były grzeczne, dobrze się uczyły, a jeśli tak nie jest, obwiniają wszystkich dookoła prócz siebie. Najczęściej winni są nauczyciele, że nie potrafią uczyć, że dzieci przeciążone są zadaniami, brak im czasu na odpoczynek. A tego czasu jak wskazują wyniki badań dzieci mają pod dostatkiem. Przeciętny czas wolny dziecka miejskiego w Polsce wynosi 5 godzin dziennie i 4 godziny u dzieci wiejskich. Przemiany jakie obecnie obserwujemy w kraju, głównie te związane z rozwojem techniki powodują zwiększenie ilości czasu wolnego. Dla jednych czas wolny to dobrodziejstwo, dla innych nuda. Utożsamiamy go z wypoczynkiem tj. swobodą czynienia tego co nam się podoba. To czas poza nauką, pracą, pozostaje człowiekowi do jego swobodnej dyspozycji. Przez czas wolny dziecka (ucznia) rozumie się okres czasu w ciągu dnia, który pozostaje do wyłącznej dyspozycji dziecka (ucznia) poza obowiązkowymi zajęciami w przedszkolu, czy szkole, wykonaniu obowiązków nałożonych przez rodziców. w/g Suchodolskiego sposób, w jaki człowiek spędza czas wolny, nie jest jego sprawą osobistą, iż to, co jednostka czyni w czasie wolnym od pracy ( nauki ) ma wpływ na zachowanie w innych godzinach dnia.
Ponieważ weszliśmy w epokę, w której praca ludzka stała się bardziej odpowiedzialna, wymaga więcej bystrości, inwencji i inteligencji, tym ważniejsze jest utrzymanie ludzi w pełnej psychicznej sprawności, dlatego sposób wykorzystania czasu wolnego od pracy czy też nauki ma właśnie dla tej sprawy poważne znaczenia. W czasie wolnym kształtuje się wiele nawyków, upodobań, które potem są ważnymi czynnikami w pracy czy w szkole. Praktyka wykazuje, że dzieci mają poważne problemy z zagospodarowaniem tego czasu. Najczęściej spędzają go na oglądaniu filmów wideo lub grając w gry komputerowe. Wielu rodziców to zadawala, mają swoje pociechy pod kontrolą, a one nie absorbują ich swoimi problemami i wreszcie mają czas dla siebie. I wydawałoby się, że same korzyści płyną z takiego stanu rzeczy. Ale czy tak jest naprawdę? Okazuje się, że nie.
Skutki długiego przebywania przed telewizorem czy monitorem komputera mogą okazać się tragiczne dla rozwoju psychofizycznego dziecka.
Telewizja, komputer dostarczają dziecku wielu wrażeń słuchowych i wzrokowych, mocno obciążając układ nerwowy. Zmuszają do ciągłej koncentracji co prowadzi do zmęczenia. Jest to szkodliwe szczególnie dla dzieci charakteryzujących się delikatnym układem nerwowym. Doraźnie objawia się to słabszą koncentracją uwagi, rozdrażnieniem, nadpobudliwością, mniejszą sprawnością manualną. Strumień świetlny płynący z ekranu telewizora czy monitora działa jak bodziec na ośrodkowy układ nerwowy powodując zaburzenia koncentracji i procesów myślowych. Agresja w filmach i grach komputerowych rozbudza skłonności do stosowania przemocy w kontaktach rówieśniczych. Wiadomości telewizyjne praktycznie 90 % swojego czasu przeznaczają na informowanie o działaniach policji, sądów, będących reakcją tych instytucji na akty terroru i przemocy. W ten właśnie sposób wykształcamy u młodego widza negatywny system wartości i norm.
Telewizor, komputer to pożeracze czasu. Dziecko zwodzi rodzica, że za chwilę się skończy to wyniesie śmieci lub wyjdzie z psem. W rzeczywistości ta chwila trwa kolejne godziny. Nie należy dopuścić, by dziecko uzależniło się od mediów, nie należy też całkowicie go izolować, należy nauczyć właściwego korzystania z tych źródeł informacji. Uzmysłowić dziecku gdzie kończy się filmowa fikcja a zaczyna się realna rzeczywistość. Nie we wszystkich rodzinach oglądanie programów czy filmów jest kontrolowane.
Psycholodzy twierdzą, że wzorce panujące w rodzinie w tym i wzorce korzystania z czasu wolnego w decydującym stopniu wpływają na osobowość dziecka. Wpływ rodziców jest tym większy im młodsze są dzieci. Zatem, musimy zmienić niekiedy własne przyzwyczajenia, bo odpowiedzialni rodzice dają właściwe przykłady. Nie można nauczyć dziecka czegoś , czego samemu się nie praktykuje. Jeśli rodzic gustuje w plotkowaniu o sąsiadach, a przy tym stroni od książki to nie można się dziwić, że dziecko z takiej rodziny trudno będzie zachęcić do czytania czy wzięcia udziału w kółku artystycznym. Ważne jest także, aby rodzice zostawiający dziecku znaczną swobodę w spędzaniu czasu wolnego interesowali się z kim, gdzie i jak spędza ten czas. Wielu rodziców, którzy doskonale radzą sobie z tym problemem potrafi właściwie zagospodarować wolny czas swoim pociechom. Wielkim darem, który można ofiarować dziecku jest zabawa, zachęta do niej i stworzenie odpowiednich warunków. To jedna z metod uczenia się, kształcenia zmysłów i zdobywania umiejętności. Pomysłem mogą być wspólne zajęcia: majsterkowanie, gotowanie, prace w ogródku.
Wspaniałym rozwiązaniem jest spędzanie czasu wolnego w ruchu na świeżym powietrzu. Należy zachęcić dzieci do aktywności fizycznej: gry w piłkę, jazdy na rowerze, rolkach, biegu, spaceru, pływania. Nie można pozwolić, aby telewizja i komputer odbierały naszym pociechom czas na sport i czynną rekreację. Czas przebywania na powietrzu zależy od pory roku i wieku dziecka. W okresie jesieni i zimy większość dzieci w młodszym wieku szkolnym przebywa na powietrzu od 1 - 2 godzin dziennie.
Wiosną i latem prawie co drugie dziecko przebywa na powietrzu 4 -5 godzin dziennie. Inaczej kształtuje się ilość czasu wolnego w dni zajęć szkolnych, inaczej w niedzielę i święta, w czasie ferii i wakacji, inaczej u dzieci młodszych, inaczej u starszych. Wychowanie człowieka zdrowego fizycznie wymaga zapewnieniu dziecku równowagi pomiędzy aktywnością umysłową a fizyczną. Dlatego też po nauce - zajęciach obciążających umysł dziecka wskazane jest spędzanie czasu wolnego w ruchu na świeżym powietrzu.
Co zaowocuje w postaci lepszej sprawności fizycznej, poprawie odporności, zgrabnej sylwetce, zwiększeniu mocy i siły, dotleni organizm, poprawi samopoczucie i stan zdrowia.

Na sposób spędzania wolnego, a więc na jego jakość duży wpływ mają również takie czynniki jak: wykształcenie, tradycje środowiskowe, poziom zamożności, typ miejscowości i jej usytuowanie. Z badań wynika, że w raz ze wzrostem wykształcenia rośnie umiejętność bardziej afektywnego wykorzystania czasu wolnego.
Ale też, aby żyć na odpowiednim poziomie materialnym, większość rodziców pracuje do wieczora, ma zbyt mało czasu dla rodziny. Jeśli rodziców tak długo nie ma w domu, to czy wiedzą, co robią i gdzie przebywają ich dzieci? A przecież spędzanie czasu wolnego przez całą rodzinę cementuje ją i scala, przez co dzieci nie traktują domu rodzinnego jak noclegowni, gdzie się tylko śpi i je. Wielu rodziców żyjących w komfortowych warunkach materialnych stawia dziecku ogromne wymagania. Uważa, że w czasie wolnym powinno uczyć się języka obcego, gry na instrumencie, chodzić na basen, uczestniczyć w różnego rodzaju kołach zainteresowań, jeździć konno. Wymagania te często nie są adekwatne do możliwości rozwojowych dziecka, jego predyspozycji czy zainteresowań. Najlepiej, gdy te wszystkie nauki pobiera w domu, gdyż nie mogą tracić czasu na dowożenie dziecka na zajęcia do różnych placówek. Wychodzą z takiego założenia "by inwestować w dzieci" od najmłodszych lat, dbać o ich wszechstronny rozwój. Ci zamożniejsi rodzice, sądzą też, że ich dzieci mają dużo drogich zabawek i nie pozwalają, by ich dziecko odwiedzali rówieśnicy i korzystali z nich, gdyż szybko ulegną zniszczeniu. Oczywiście nie wpływa to korzystnie na społeczny rozwój dziecka. To przecież dziecko najchętniej wypoczywa w gronie rówieśników. Wielu rodziców zabiera dziecko w czasie wolnym na festyn, do cyrku, do wesołego miasteczka, do kina czy na koncert traktując te formy jako urozmaicenie dnia wolnego. Do częstych form spędzania z dzieckiem czasu wolnego głównie przez matki należy czytanie książeczek i udział w akcji "CAŁA POLSKA CZYTA DZIECIOM". Z ogólnych badań wynika, że młodsze dzieci chcą przede wszystkim bawić się, uczestniczyć w wycieczkach, słuchać i oglądać bajki, programy telewizyjne, a starsze większą wagę przywiązują do czytelnictwa, pragną wycieczek, lubią przebywać w gronie rówieśników.
Dziecku należy uzmysłowić, iż czas wolny spełnia wiele funkcji, które wzajemnie się warunkują. Spełnia funkcję wychowawczą , społeczną, higieniczną.
Funkcja wychowawczo - społeczna - dziecko rozwija swoją osobowość, zainteresowania, poglądy.
Funkcja higieniczna - dziecko regeneruje siły fizyczne i psychiczne.
Jeśli w czasie wolnym uczeń (dziecko) nie odpoczywa, nie można oczekiwać, że z wielką chęcią będzie chodził do szkoły i uczył się nowych rzeczy. Czynność jaką dziecko podejmuje w czasie wolnym zapewnia mu odpoczynek, rozrywkę, rozwój osobisty.
Na spacerze, wycieczce, dziecko obserwuje krajobrazy, rośliny i zwierzęta, wznoszące się budowle - wszystko to wyrabia spostrzegawczość , kształci uwagę, rozwija myślenie, budzi pozytywne uczucia do otoczenia społecznego i przyrodniczego. Poprzez dobrą lekturę, oglądanie wystaw, ilustracji, obrazków, udział w występach, koncertach, teatrzykach kukiełkowych, obserwacje rozgrywek sportowych, teleturnieje, dziecko kształci wyobraźnię twórczą, wzbogaca wiadomości, wyrabia smak estetyczny i charakter. Wszelkiego rodzaju kolekcjonerstwo (znaczki, widokówki) ma znaczenie w poznawaniu kraju, budzi zainteresowanie, rozwija intelekt. Majsterkowanie - wpływa na zdyscyplinowanie, uczy cierpliwości i wytrwałości.
Zabawy, gry, wycieczki piesze nie tylko przyczyniają się do poprawy zdrowia, ale ćwiczą orientację, wzmacniają cechy charakteru. Widzimy więc, że odpowiednie czynności podejmowane dobrowolnie przez nasze dziecko w czasie wolnym ma duże znaczenie wychowawcze i przyczynia się do rozwoju osobowości. Właściwe organizowanie i wypełnianie czasu wolnego to jeden z warunków uspołecznienia jednostki. Wycieczki do zakładów produkcyjnych, instytucji użyteczności publicznej, udział dziecka w akcjach społecznych, przedstawieniach, konkursach, quizach - to źródła uczuć społecznych. Wyrabiają poczucie więzi koleżeńskiej i społecznej, wyzwalają inwencję twórczą i potrzebę współżycia, uczą kulturalnych form zachowania i stosunku do pracy.
Czas wolny może być przeznaczony na czynności kształtujące moralną stronę jednostki. Opieka nad kwiatami, zwierzętami, rybkami, drobne usługi i pomoc starszym. W czasie wolnym najczęściej młodsze dzieci podejmują czynności rozwijające smak estetyczny, jak: malowanie, wycinanie, rysowanie, gra na instrumencie, wykonywanie kukiełek, zabawek, wyszywanie czy też hodowla roślin ozdobnych. Czytając dziecku książkę, rozwiązując krzyżówki, rebusy, wzbogacamy wiadomości o kraju i świecie, kształcimy źródła uczuć poznawczych.
Poprzez gry, zabawy na powietrzu hartujemy dziecko, rozwijamy sprawność ruchową i kondycję fizyczną, wdrażamy do pracy w zespole, uczymy sposobów wyrażania emocji i aktywności ruchowej. Dziecko ma okazję realizować swoje pomysły i szukać nowych rozwiązań, jest spontaniczne i swobodne w działaniu a zarazem nabywa pewnych umiejętności. Czas wolny wyzwala odprężenie, naprawia szkody fizyczne i nerwowe spowodowane nadmiarem zajęć. Pozwala na swobodne rozwijanie się, bez barier i przymusu. Czas wolny wypełnia również rozrywka, dostarczając wielu wrażeń, zaspokaja potrzebę zmienności, kompensuje nudę i monotonię. Czas wolny - to odpoczynek zagwarantowany prawem, przywilej każdego człowieka pracy (nauki), by naładować swe akumulatory nową energią.

"Nie można funkcjonować ciągle jak motor
i nie można ciągle biec we wspólnym zaprzęgu"
A. Kamiński

Literatura:

  • Z.Dąbrowski "Czas wolny dzieci i młodzieży" W-wa PWSiP 1986
  • A.Kamiński "Wychowanie nowoczesne" W-wa 1990
  • M. Drzewiecki "Uzależnienie uczniów od komputera" "Wychowanie w dobie ponowoczesności" W-wa 1998
  • J.Ciosek "Czas wolny ucznia w środowisku miejskim" wyd "Śląsk" 1993
  • J. Pięter "Poznawanie środowiska wychowawczego" W-wa WSiP 1980

    Artykuły:
    1. "Życie szkoły" nr 3/2002 "Wpływ rodziny na wykorzystanie czasu wolnego".
    2. "Życie szkoły" nr 2/2004 "Czas wolny małych dzieci w rodzinie".
    3. "Lider" nr 6/1991 "Stosunek rodziców do czasu wolnego".
    4. "Nauczyciel i szkoła" nr1/1998 "Wpływ środowiska rodzinnego na jakość i organizację czasu wolnego uczniów".
    5. "Problemy opiekuńczo - wychowawcze" nr 2/2004 "Czas wolny w rodzi

    Stanisława Bator
    Publiczne Przedszkole nr 10 w Kędzierzynie-Koźlu


  • Zaświadczenie online



    numer online: 231 gości

    reklama