Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  płyta CD  redakcja 
               

 

Publikacja nr
211
rok szkolny
2002/2003

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Czy w szkole chcę katechizować, czy nauczać religii

Czy to jest obojętne z jakim nastawieniem idę do szkoły? Czy chce katechizować, czy nauczać? Chcę tworzyć katechezę, czy wyłącznie jeden ze szkolnych przedmiotów? Jestem katechetą, czy nauczycielem religii?

Rozróżnienie "katecheza" - "lekcja religii" pojawiało się stopniowo. Najczęściej nie była to decyzja takiego czy innego organu /państwowego czy kościelnego/. Początkowo utożsamiano jedna formę religijnego wychowania z drugą. zwłaszcza w sytuacji, kiedy państwo przyznawało określonej religii szersze kompetencje, zupełnie nie odróżniano obu pojęć. [1] Katecheta był nauczycielem religii, lekcja religii - katechezą.

W Polsce w okresie międzywojennym mówiono i pisano na temat "nauki religii", " lekcji religii", "religii w szkole" lub " nauki katechizmu", rozumiejąc pod tymi terminami wychowanie i nauczanie religijne, katechezą. dzieje katechezy powojennej wiązały się raz ze szkołą raz z parafią. Używano zamienienie obu pojęć: "lekcja religii" i "katecheza", nie odróżniając ich od siebie. W 1990 roku, w momencie ostatniego powrotu, wyraźnie akcentowano, że chodzi o katechezę w szkole.[2] Także w ostatnim dziesięcioleciu katecheci i katechetycy /odpowiedzialni za tworzenie programów, określanie celów, pisanie podręczników/ zamiennie posługują się tymi terminami. W dokumentach państwowych regulujących kwestie religijnego wychowania w szkołach występuje co prawda termin "lekcja religii", jednak nie przekreśla to w żaden sposób możliwości realizacji przez Kościół katechezy szkolnej.

Co dzieli "katechezę" i "lekcje religii"? Odpowiedź zależy od tego, kogo zapytamy. Łatwiej jest określić czym nie jest katecheza, czym nie jest religia. Pewne skrajne podejścia przedstawiają się następująco:

W przedstawionym zestawieniu poszczególne pary wskazują nie tyle na wykluczające się przeciwstawne cechy, co raczej na akcenty, które dominują bądź w katechezie, bądź w lekcji religii. Np. w lekcji religii wyraźniejsze jest intelektualne rozważanie problemów, a w katechezie większe znaczenie przywiązuje się do praktycznego zaangażowania, co oczywiście nie przekreśla intelektualnych dociekań w ramach samej katechezy.

W dokumentach Kościoła i licznych opracowaniach katechetycznych można znaleźć sporą liczbę definicji pojęcia "katecheza". O wiele trudniej jest zdefiniować /przynajmniej o literaturę polską/ wyrażenie "lekcja religii", zakładając, że nie jest ona katechezą. Jeśli na katechezę spojrzy się integralnie jako na "wychowanie w wierze", to teoretycznie i praktycznie niełatwo jest znaleźć miejsce dla czegoś jeszcze innego. Wychowanie obejmuje bowiem nauczanie, a w takim układzie lekcja religii byłaby pewną /przynajmniej ubogą/ formą katechezy.

Ojciec św. Jan Paweł II w wygłoszonym do księży rzymskich przemówieniu powiedział: "Zasadą podstawową, która musi kierować zaangażowanie w tę delikatną dziedzinę duszpasterstwa, jest rozróżnienie pomiędzy nauczaniem religii a katechezą oraz komplementarność tych dwóch dziedzin. w szkołach bowiem pracuje się nad pełną formacją uczniów. Nauczanie religii zatem będzie musiało kształtować swój charakter w odniesieniu do celów i kryteriów właściwych nowoczesnej strukturze oświaty.[3]

Słowa Ojca św. rozumiane łącznie z kontekstem pozwalają na sformułowanie kilku istotnych dla pracy katechety wniosków:
- nauczanie religii ma dokonywać się w szkole,
- nauczanie religii umożliwia uczniom pełną formację,
- nauczanie religii musi łączyć się z wymaganiami szkolnymi,
- istnieje potrzeba zaangażowania kapłanów w wychowanie religijne w szkole,
- działalność kapłanów w szkole nie jest oddzielona od duszpasterstwa,
- istnieje różnica między wychowaniem religijnym w szkole i w parafii,
- nauczanie religijne posiada swój własny charakter /specyfikę/,
- nie można ograniczyć wychowania religijnego wyłącznie do działań w szkole,
- potrzebna jest komplementarność wychowania religijnego w szkole i w parafii.


REKLAMA

Papież w sposób jednoznaczny odpowiada na problem: "katecheza czy lekcja religii", stwierdzając: "katecheza i lekcja religii". Wychowanie religijne /czyli katecheza/ dokonuje się w różnych środowiskach /"miejscach"/, wśród których Jan Paweł II wymienia także szkołę. Możemy więc mówić o katechezie w parafii, w rodzinie, w szkole i w stowarzyszeniach, ruchach czy ugrupowaniach.

Na przytoczonym fragmencie przemówienia papieskiego opierają się dwa kolejne dokumenty dotyczące katechezy, które potwierdzają różnicę wychowania religijnego dokonującego się w szkole i w parafii, a także podkreślają potrzebę ich komplementarności. W porządku chronologicznym są to:
- Kongregacja do Spraw Wychowania Katolickiego, Świecki katolik świadkiem wiary w szkole, Poznań 198.
- Kongregacja ds. Duchowieństwa, Dyrektorium Ogólne o Katechizacji, Watykan 1997, nr 73 Relacja między nauczaniem w szkole i katechezą jest relacją zróżnicowania i komplementarności"

Dokładne wczytanie się w Nowe Dyrektorium ujawnia iż otwierają się wobec katechezy szkolnej nowe możliwości. Autorzy Dyrektorium, kierując się zasadą pluralizmu, nie sprowadzają więc wychowania religijnego w szkole publicznej do jednej, obowiązującej w całym Kościele formy. Wręcz przeciwnie , zalecają tworzenie modeli, które licząc się z konkretnymi uwarunkowaniami pozwolą na jak najbardziej owocne oddziaływanie wychowawcze.

Trzeba więc zdobyć się na odkrycie własnych możliwości, wypracowanie własnych rozwiązań. Trzeba dokładnie przyglądać się, doświadczeniom w innych krajach, zauważyć sukcesy i porażki, po czym wyciągnąć wnioski. w oparciu o nie będziemy mogli tworzyć własny model chrześcijańskiego wychowania, który uwzględni zarówno kościelne wskazania, pedagogiczne uwarunkowania, jak i specyfikę polskiego kontekstu

Ks. Radosław Chałupniak w "Obronie szkolnej katechezy" sformułował w tej sprawie następujące postulaty:
1. W publikacjach katechetycznych należy pozostać przy terminologii używanej zamiennie "katecheza" -"lekcja religii" /"religia", "nauczanie religii", "katechizacja"/ i nie wprowadzać pojęć sugerujących bliżej nie określony związek lekcji religii z katechezą Kościoła/ np. "katechetyczny wymiar" czy "katechetyczny charakter nauczania religii"/
2. Wobec rozpowszechniania się procesu zeświecczenia różnych sektorów codziennego życia, na ile to będzie możliwe /przepisy prawne/, nie można rezygnować z szansy, jaką jest możliwość realizacji katechezy w polskiej szkole
3. Wspólnymi siłami osób odpowiedzialnych za katechezę w szkole należy stworzyć szkolny model chrześcijańskiego wychowania z uwzględnieniem wskazań katechetycznych, pedagogicznych i dydaktycznych. Byłby to trud określenia specyfiki katechezy szkolnej.
4. Oceniając realnie własne możliwości trzeba planować i realizować ową komplementarność katechezy: przy kościele i w szkole. Potrzebne są tu wysiłki zarówno teoretyków, jak i praktyków. Przy założeniu, że w szkole też chodzi o katechezę, mamy możliwość bazowania na dokumentach kościelnych i bogatej literaturze katechetycznej. W Polsce nie istnieją żadne wskazania kościelne, czym miałaby być "niekatechetyczna" lekcja religii. Zwolennicy "lekcji religii - nie katechezy" nie mają na czym oprzeć swych rozważań, wobec czego bardzo często uciekają się do zabiegu przenoszenia katechetycznych wskazań na teren - ich zdaniem - "pozakatechetycznej lekcji religii". Bez podstawy w formie dokumentów i literatury katechetycznej trudno byłoby zaplanować jakiekolwiek działanie związane z wychowaniem religijnym, począwszy od przygotowania konkretnej lekcji aż po cały system formacji katechetów - nauczycieli religii

Poruszona tematyka dotyczących rozróżnienia "katechezy i lekcji religii" wymaga głębszych studiów i szerszych opracowań.


1. J. Szept, Dydaktyka katechezy, Poznań 1999, s 15 - 16.
2. Por..J. Stroba, Od nauki religii do katechezy, Kat 35 (1991) nr 4, A. Potocki, Katecheta i katecheza w polskiej szkole, Warszawa 1995.
3. Jan Paweł II, Szkoła i religia. Przemówienie do kapłanów Diecezji Rzymskiej /5 marca 1981.
4. Ks. Radosław Chałupnik "W obronie szkolnej katechezy"

Teresa Liszewska
Szkoła Podstawowa w Smólsku


Zaświadczenie online Certyfikat publikacji



numer online: 71 gości

reklama