Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
2007
rok szkolny
2005/2006

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Twórczość plastyczna dziecka w wieku przedszkolnym

"Należy uznać, że rysunek dziecka jest przedmiotem autentycznej i wartościowej sztuki, a więc niech żyją rysunki dzieci i tym gorzej dla tych, którzy traktują je obojętnie".
Fernand Le'ger

Twórczość plastyczna jest najpowszechniejszym zjawiskiem w spontanicznej i ekspresyjnej działalności dzieci. Pierwsze zainteresowania naukowe twórczością plastyczną dziecka pojawiły się ponad sto lat temu (E.Coke, 1885; C.Ricci, 1887; W.Stern, 1898; T.Kerschensteiner, 1905; S.Szuman, 1927) i są kontynuowane do dnia dzisiejszego.

Rysunki dziecięce stały się zarówno w Polsce, jak i na świecie, częstym, bo wdzięcznym i stosunkowo łatwym przedmiotem badań i analiz prowadzonych przez ludzi różnych profesji. Głównie jednak zajmuje się nimi psychologia rozwojowa dzieci.


REKLAMA

Dzieci lubią rysować, malować, tworzyć. Utrwalają swoje wrażenia, doświadczenia, przeżycia w sposób twórczy. Nie operują jeszcze tak sprawną mową, aby za pomocą słów oddać emocje, swój zachwyt czy zainteresowania. Sięgają więc - po ołówek, pędzel, kredki czy rylec. Radość towarzysząca tworzeniu jest stanem nie do zakwestionowania, ale nie jest ona jedyną wartością, która niesie dziecku spontaniczne i samodzielne wypowiadanie się w plastycznych formach. Istnieje zależność pomiędzy zasobem wiedzy, umiejętności twórczych, jakie uzyska dziecko w najmłodszych latach, a jego osiągnięciami w szkole. Jeżeli zabraknie w okresie przedszkolnym wszechstronnie pojętej twórczości plastycznej, to rozwój dziecka może przebiegać wolniej. Samodzielna twórczość plastyczna wzbogaca dziecko, stawia je w rzędzie małych twórców i odkrywców. Przekształcanie stanu istniejącego, pomysłowość, wynalazczość, odkrywczość - cechy, które stanowią o geniuszu ludzkim, stają się w swej zaczątkowej postaci udziałem małego dziecka. Wszystkie te predyspozycje pielęgnowane przez lata zapewnią wiele sukcesów w życiu.

Dziecko rozwija się indywidualnie we właściwym dla siebie tempie, jednak można doszukać się wielu wspólnych właściwości, co do faz rozwoju twórczości plastycznej. Wszyscy badacze są zgodni, że pierwszym okresem w rozwoju plastycznym dziecka jest bazgrota. Trwa ona u większości dzieci od 2 do 4 roku życia. Pierwsze bazgroty są aktywnością motoryczną. Dziecko nie uświadamia sobie tego, że może robić znaki takie, jakie chce. Doniosłym faktem jest uzyskanie przez dziecko kontroli nad ruchami ręki. Powstają wtedy linie pionowe i poziome, kształty koliste i spirale. Sprawność manualna dziecka wzrasta i z czasem osiąga ono płynność ruchów, z bazgrot wyłania się koło, pierwszy zorganizowany kształt. Za pomocą kolistych kształtów dziecko początkowo przedstawia prawie każdy przedmiot - dom, pojazd, człowieka. Próby nazywania przez dziecko bazgrot są dowodem, że uchwyciło ono związek między sobą, a otaczającym światem. W stadium nazywania bazgrot dziecko zaczyna również interesować się różnymi barwami. W tym okresie kolor dobierany jest jednak na zasadzie przypadku.

Następnie dziecko przechodzi fazę przedschematyczną. W okresie tym zaczyna poszukiwać stałych form do przedstawienia przedmiotów i zjawisk. Formy te mają uproszczony i powtarzalny charakter, jakkolwiek powoli się rozwijają. Forma przejściową w wypowiedzi plastycznej stają się głowonogi. Ich cechą charakterystyczną jest głowa przedstawiona w postaci koła lub kwadratu. Zawierają one dużą liczbę szczegółów, takich jak oczy, nos, usta. Nogi i ręce, przedstawione za pomocą linii, są źródłem ruchu. Przestrzeń przedstawiana jest chaotycznie. Poszczególne przedmioty rysowane są na kartce wysoko lub nisko, z prawej lub lewej strony. Wygląda to tak, jakby dziecko było w środku. Nie ma jeszcze ono tej świadomości, że znajduje się wraz z tymi przedmiotami w jednej, wspólnej przestrzeni.

ilustracja

Powoli poszerza się zainteresownie postacią ludzką, głowonogi zanikają i następuje faza głowotułowia. Postać ludzką dziecko przedstawia przeważnie frontalnie (en face), lecz zdarzają się ujęcia profilowe. Między piątym a szóstym rokiem życia niektóre dzieci zaczynają przedstawiać postać ludzką w ruchu. Najwcześniej uruchamiają ręce, natomiast kończyny dolne i tułów w późniejszym etapie.

Dzieci sześcioletnie zbliżają się do fazy schematu wzbogaconego. W wypowiedziach plastycznych pojawia się tak zwany typ charakterystyczny. W rysunku przeważają kształty zgeometryzowane, dzieci zauważają dekoracyjność układów rytmicznych i odkrywają związek między kolorem a przedmiotem. Kompozycje powiązane są ze sobą w zależności przestrzenne. Pojawia się linia podstawy, na której dziecko umieszcza przedmioty i postacie oraz linia nieba.

W końcowym okresie wieku przedszkolnego uwidacznia się też porządkowanie kompozycji, prowadzące do powstawania układów topograficznych i pasowych. Układ topograficzny charakteryzuje się tym, że główny plan obrazu przedstawiony jest "z lotu ptaka", natomiast poszczególne przedmioty widziane są z boku. W perspektywie pasowej głębia przedstawiana jest za pomocą pasów umieszczanych jedne nad drugimi. Pas najniższy obrazuje plan najbliższy, a pasy wyższe to, co znajduje się dalej. Nie wszystkie dzieci sześcioletnie próbują przedstawiać przestrzeń, nie wszystkie przedstawiają ją jednakowo. Niektóre stosują perspektywę pasową, inne topograficzną. Nie należy ujednolicać sposobu rysowania czy malowania, prowadziłoby to do hamowania inwencji twórczej dziecka.

ilustracja

Dzieci w wieku przedszkolnym przedstawiają wszystkie nurtujące je sprawy bez względu na stopień trudności wykonania. Tak więc treścią wypowiedzi bywa ich najbliższe otoczenie, zdarzenia w domu, na podwórku, ulicy, w przedszkolu. Chętnie rysują do oglądanych programów telewizyjnych i słuchanych bajek. Dużą rolę w tworzeniu artystycznych wizji dziecięcych odgrywają fantastyczne opowieści, wierszyki i piosenki dziecięce. Najgłębszym źródłem pomysłów twórczych bywa jednak od samego początku wyobraźnia dziecka. Przystępując do tworzenia dziecko odwołuje się do swoich doświadczeń poznawczych i związanych z nimi stanów emocjonalnych, które odnawiają się i potęgują w trakcie pracy twórczej.

ilustracja

Twórczość plastyczna stanowi również doskonałą formę uwrażliwienia dziecka, zwrócenia uwagi na istnienie i znaczenie uczuć w naszym życiu. Przelanie na papier tego, co nieuchwytne, niewidzialne ale odczuwalne, a więc stworzenie konkretu, jest nie tylko dowodem na to, że coś istnieje, ale również pomaga w jego zrozumieniu. Sztuka dziecka nie tyle naśladuje naturę, ile jest odzwierciedleniem jego przeżyć.

W wieku przedszkolnym sam akt tworzenia, zabawa kolorami, zaspokojenie ciekawości, łączenie barw kontrastowych, samodzielne doświadczenia plastyczne dają dziecku największą radość. Kiedy pozna już ono możliwości wykorzystania kolorów, wielkości, kompozycji, powstają wspaniałe dzieła, których dorośli nigdy nie potrafiliby stworzyć. Dziecko bowiem inaczej patrzy na świat, inaczej go odbiera, a więc również inaczej wyraża. Jego ekspresja plastyczna jest niepowtarzalnym obrazem życia w środowisku oraz czynnikiem intensyfikującym procesy poznawcze, emocjonalne i motywacyjne. Jest również wyrażeniem jego woli i doznań. Plastyka więc odgrywa kluczową rolę w ogólnym rozwoju osobowości dziecka, uczy, wychowuje, wzbogaca psychikę.

Bibliografia:

  • Cybulska-Piskorek J: Twórczość plastyczna dziecka w wieku przedszkolnym, Warszawa 1976, WSiP.
  • Popek S: Analiza psychologiczna twórczości plastycznej dzieci i młodzieży. Warszawa 1985, WSiP.
  • Szuman S: Sztuka dziecka. Psychologia twórczości rysunkowej dziecka. Warszawa 1990, WSiP.
  • Trojanowska A: Dziecko i plastyka. Warszawa 1988, WSiP.
  • Trojanowska - Kaczmarska A: Dziecko i twórczość. Ossolineum 1971.

    mgr Barbara Maciuszko
    Przedszkole w Kleosinie


  • Zaświadczenie online



    numer online: 56 gości

    reklama