Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
18
rok szkolny
2002/2003

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Radość tworzenia

Motto: "Zaufajcie dzieciom, bo one są twórcami przyszłości."
(C. Freinet)

Homo creator - człowiek twórca - to potencjalnie każde dziecko, bo możliwości twórcze tkwią w każdym z nich. Przygotowanie ludzi do twórczej aktywności to główne zadanie współczesnej szkoły i systemu edukacji. Kształcenie twórczych ludzi powinno rozpoczynać się bardzo wcześnie, już od pierwszych lat pobytu dziecka w szkole, a nawet już od przedszkola.. Nie zawsze jednak te możliwości zostają odkryte. Nauczyciele I etapu kształcenia mają szczególne pole manewru, gdy chodzi o rozbudzanie potrzeby tworzenia przez dzieci, o przekazywanie ich myśli, pragnień i odczuć.

Wyobraźnię i postawę twórczą powinno rozwijać się przede wszystkim w szkole. To właśnie tutaj swoboda twórcza i niepohamowany impet twórczy mogą znaleźć swój najpełniejszy wyraz w postaci konkretnego wytworu dziecięcego.

Szkoła w rozumieniu francuskiego pedagoga C. Freineta jest ważnym środowiskiem pracy i życia dziecka, stwarzającym mu warunki aktywności twórczej, umożliwiającym ujawnianie własnej indywidualności i podmiotowości. Nauczyciel występuje w roli arbitra, przekształca się w przyjaciela, partnera i pomocnika w odkrywaniu i kreowaniu indywidualności każdego z uczniów. Szkoła w takim rozumieniu jest bogatym środowiskiem wychowawczym, która stwarza uczniowi szanse rozwoju i twórczej aktywności.


REKLAMA

Definicja twórczości rozpatrywana jest zwykle w obrębie 4 kategorii:
1) "twórczość jako proces
2) twórczość jako dzieło (wytwór)
3) twórczość jako zespół zdolności (właściwości) intelektualnych, bądź zespół cech osobowościowych
4) twórczość jako zespół stymulatorów społecznych (społeczny klimat uwarunkowań twórczych)

Proces twórczy w rozumieniu S.Popka " trwa od momentu zakiełkowania mglistego pomysłu, aż do ukończenia pracy."

Efektem procesu twórczego jest konkretny wytwór - dzieło. Definicje twórczości koncentrują się wokół jego cech, uznawanych za kryteria twórczości. Najczęściej wymieniane kryteria twórczości to:
- "nowość wytworu
- oryginalność
- stosowność
- przekształcanie rzeczywistości
- trwałość oddziaływania i społeczna wartość utworu"

Kolejna grupa definicji eksponuje cechy charakteryzujące twórców i utożsamia twórców z inteligencją, talentem lub uzdolnieniami specjalnymi.

W każdej kategorii twórczości istotną rolę odgrywa aktywność (działanie, dynamika, energia, witalizm). Bez niej nie byłoby oryginalnych i niepowtarzalnych wytworów, które wywołują zachwyt odbiorców. Nie zaistniałby również proces tworzenia i nieujawniłyby się istotne cechy osobowości twórcy.

Twórczość jest rozumiana również jako aktywność, wynik, proces oraz jako myślenie twórcze. "Myślenie twórcze stanowi siłę sprawczą działalności twórczej, dlatego jego rozwój i kształtowanie jest jednym z zadań edukacji."

Twórczość za Pietrasińskim będziemy rozumieli jako "aktywność przynoszącą wytwory dotąd nieznane, a zarazem społecznie wartościowe. W przypadku dzieci i młodzieży mamy do czynienia zazwyczaj z twórczością subiektywną, tzn. z wartościami nowymi jedynie dla jednostki, w odróżnieniu do twórczości obiektywnej, czyli nowej dla danego społeczeństwa, a nawet ludzkości.

Jeżeli pojęcie twórczości odniesiemy do dzieci, to zauważymy, że większość z nich nie posiada jeszcze wiedzy i umiejętności niezbędnych do tworzenia dzieł uznawanych przez innych za nowe i społecznie wartościowe. Mimo to chętnie podejmują trud tworzenia, a efekty ich pracy zaskakują niejedną osobę. Ich wytwory są nowością i odkryciem ich samych i dlatego posiadają cenną wartość.

Dziecko w sposób naturalny jest twórcą. "Jego aktywność należy do sfery rozwoju i jest całkowicie zwrócona w kierunku budowania siebie. Dzięki procesowi ciągłego wzrastania, zwróconego ku przyszłości, zaspokaja naturalną potrzebę biologiczną - działając tworzy rzeczy niezwykłe.

Pierwsze przejawy twórczości możemy zaobserwować już we wczesnym dzieciństwie, kiedy pojawiają się niezwykłe metafory językowe, neologizmy, oryginalne rysunki i kompozycje przestrzenne. Twórcze dzieci są często inicjatorami zabaw, przydzielają role i rekwizyty, narzucają innym własny plan zabawy.

Na twórcze zdolności dzieci decyduje wiele czynników. Jednym z nich jest inteligencja oraz oddziaływanie społeczne. Wpływ środowiska na kształtowanie postawy twórczej jest bardzo wielki. Informują o tym R. Gloton i C. Clero, którzy pojmują postawę twórczą jako "dyspozycję do tworzenia, która w stanie potencjalnym istnieje u wszystkich ludzi w każdym wieku i uzależniona jest od środowiska społeczno - kulturalnego.

Rozwijaniu zdolności twórczych dzieci pomagają lekcje twórczości. Możemy je wplatać w zaplanowane zajęcia, będą wtedy "przerywnikami" lekcji. Warto jednak zaplanować całe lekcje poświęcone temu zagadnieniu.

Stymulowanie twórczej aktywności dziecka wymaga zdaniem A. Brzezińskiej uwzględniania wielu zasad, a mianowicie: aby dziecko mogło twórczo działać musi mieć odpowiednio zorganizowane środowisko do działania, musi mieć dostęp do różnych materiałów oraz miejsce do realizowania pomysłów zarówno swoich, jak i innych kolegów czy nauczyciela, musi mieć swobodę działania oraz konieczna jest pełna akceptacja każdego dziecka.

"Stworzone przez nauczyciela sytuacje powinne być tak zaprojektowane i zorganizowane, aby dawały dziecku poczucie bezpieczeństwa, dostarczały nowych, ciekawych i przyjemnych przeżyć."

W pracy dydaktyczno - wychowawczej z pierwszoklasistami pomaga im się wejść w nowe, trudne obowiązki ucznia. Stosuje się metody wychowania i kształcenia, które są kontynuacją działalności przedszkola. Jedną z nich jest zabawa.

Zabawa to działalność o charakterze twórczym. W młodszym wieku szkolnym wiąże się z czynnościami zespołowymi. Dzieci uczą się współdziałania w grupie, poszanowania określonych norm i reguł oraz wspólnego planowania działań. Dużą popularnością cieszą się również zabawy i gry ruchowe z elementami rywalizacji oraz gry dydaktyczne opracowane w celach poznawczych.

Praca w szkole z dziećmi przekonała mnie o słuszności wypowiedzi Freineta "dopuśćmy dziecko do głosu."

Kluczowym zagadnieniem w pedagogice Freineta jest swobodna twórczość uczniów, czego wyrazem są różne formy ekspresji artystycznej i praktycznej dzieci.

Freinet był jednym z pierwszych pedagogów, którzy zwrócili uwagę na ekspresję słowną w postaci swobodnych tekstów, gazetki szkolnej, korespondencji międzyszkolnej, żywego teatru czy poezji.

Istotą wychowania preferowanego przez Freineta jest umożliwienie dzieciom zdobywania samodzielnych doświadczeń w toku różnorodnej działalności oraz przeżyć wynikających z własnego wysiłku. Wtedy zrozumieją one sens pracy, jej wartość i godność.

W swej koncepcji wychowania dużo uwagi poświęcał "samorządnej organizacji życia w klasie, gdyż w trakcie wspólnego działania poszczególni członkowie zespołu klasowe poznają się nawzajem, uczą się wzajemnie pracować, planować, oceniać .W ten sposób kształcą swoją osobowość, uczą się współgospodarowania, współdecydowania i współodpowiedzialności. Aby ułatwić osiąganie tych celów, Freinet wprowadził nowe formy pracy szkolnej, które nazwał "technikami szkolnymi.""

Pojęcie "technika" pochodzi z języka greckiego (téchne - sztuka, rzemiosło) i oznacza "celowy, racjonalny, oparty na teorii sposób wykonywania prac w jakiejś dziedzinie."

Celestyn Freinet wprowadził na miejsce metod szkoły tradycyjnej różnorodne zajęcia pozwalające uaktywnić ucznia. Tradycyjne nauczanie podręcznikowe oparte na autorytecie nauczyciela zastąpił nowymi formami pracy, które właśnie nazwał "technikami szkolnymi."

Freinet unikał sformułowań takich jak "system", "metoda", gdyż uważał, że "termin "metoda" jest podrzędny w stosunku do pojęcia "technika". Technika obejmuje zarówno metodę, jak i urządzenia, narzędzia oraz ludzi, którzy umieją się nimi posługiwać."

Podstawowymi technikami opracowanymi przez Freineta są:

  • "swobodne teksty dzieci i gazetka szkolna
  • "doświadczenia poszukujące"
  • planowanie pracy indywidualnej i zbiorowej
  • różnorodne formy ekspresji artystycznej i technicznej
  • referaty
  • korespondencja i wymiana międzyszkolna"

    Dominującymi akcentami realizacji frenetowskiej koncepcji pedagogicznej są trzy ważne elementy:
    1) "Organizowanie dzieciom szerokich kontaktów z bliższym i dalszym środowiskiem społecznym, przyrodniczym, kulturalnym w celu rozbudzania ich zainteresowań i ciekawości.
    2) Eksperymentowanie, doświadczanie poszukujące, rozwiązywanie problemów w zakresie różnych przedmiotów.
    3) Różnorodne formy ekspresji artystycznej (malarstwa, rzeźby, ceramiki, swobodnego tańca, teatru, muzyki) z dominującą ekspresją słowną (prozą i poezją)"

    Podstawową techniką zdaniem Freineta jest drukarnia szkolna i związana z nią gazetka szkolna oparta na swobodnych tekstach dzieci. Treść swobodnych tekstów jest uwarunkowana przeżyciami dziecka związanymi z jego życiem w środowisku i ma charakter społeczny. Swobodny tekst jest szczególną forma ekspresji słownej. Może spełnić we współczesnym świecie ważne zadania, takie jak: rozwijać poczucie odpowiedzialności za własne wypowiedzi i wyzwolić inwencję twórczą.

    W swojej pracy często stosuję technikę swobodnych tekstów. Moi uczniowie w klasie 3 z zainteresowaniem pracowali także nad gazetką klasową

    Proponując dzieciom tworzenie własnej gazetki nie przypuszczałam nigdy, że stanie się dla nich tak wspaniałą zabawą i tak silnym przeżyciem. Pomysł tworzenia klasowego pisma został przyjęty przez dzieci z wielkim entuzjazmem.

    Gazetka "Wesoła Szkoła - magazyn nie tylko dla mądrali" tworzyła cała klasa, a nie tylko dzieci najzdolniejsze. Wspólnie projektowali tytuł gazetki i stronę tytułową, ustalali tematykę, dobierali teksty i ilustracje. Zawartość gazetki szkolnej zależała od inwencji twórczej uczniów. W "Magazynie nie tylko dla mądrali" znajdowały się ciekawostki ze świata roślin, zwierząt i sportu, różnego typu zagadki, krzyżówki, plątaninki, wiele ciekawych konkursów matematycznych i językowych. Stałą rubryką w gazetce był kącik twórczości, w którym zamieszczona była dziecięca twórczość poetycka.

    Zabawa w "wierszowanie" jest lubianą przez uczniów formą pracy. Twórczość poetycka jest pewną odmianą metody swobodnych tekstów. Podstawą dla tej działalności jest prawdziwa poezja. Jeje znajomość powoduje, że dziecko nie uświadamiając sobie tego zaczyna posługiwać się metaforą czy porównaniem, szuka słów, które lepiej odzwierciedlają stan własnych uczyć czy emocji.

    Praca redakcyjna pozwalała dzieciom rozwijać zainteresowania, wzbogacać słownictwo, doskonalić różne formy wypowiedzi, rozbudzać wyobraźnię. Dzieci stały się bardziej odpowiedzialne za to, co robią.

    Gazetka spotkała się z ogromną życzliwością rodziców i dużym uznaniem dyrekcji szkoły. Uczniowie pomagali w powielaniu gazetki, byli zachwyceni możliwościami komputera przy składzie gazetki, nawet sami przynosili gotowe wydruki komputerowe. Większość uczniów posiadających komputer znała go jako narzędzie służące do spędzania czasu przy grach komputerowych. Dzięki gazetce dzieci ujrzały nowe oblicze komputera.

    Olbrzymie emocjonalne zaangażowanie uczniów przy tworzeniu gazetki nie pozostaje bez wpływu na kształtowanie postaw wartościowych moralnie wobec klasy jako małej społeczności i poczucia przynależności do niej .Praca małych redaktorów gazetki wspaniale zintegrowała zespół klasowy i nauczyła szacunku do wysiłku innych.

    Efekty dziecięcej twórczości poetyckiej - najciekawsze wiersze:

    W moim mieście
    W moim mieście jest szkoła
    Bardzo śmieszna i wesoła.
    Są tu sklepy, domy, bloki i działki.
    Jest też kościół bardzo stary,
    Który zbiera swe pochwały.
    Monika M.

    Rydułtowy dawniej i dziś
    Dawniej Hitler wprawdzie był tu z armatami,
    Ale nie wygrał z nami.
    Niemcy i Rusy budynki targali,
    Ale Rydułtów nie pokonali
    Dziś są domy i sklepy
    Dawniej do młócenia były cepy.
    Wspaniały rynek będzie tu nowy
    I przystanek autobusowy.
    Każdy będzie z tego zadowolony,
    Jeżeli rynek będzie szybko odnowiony
    I do wspólnego użytku przeznaczony.
    Mateusz K.

    Nasza klasa jest wesoła,
    Nasza pani też.
    Każdy uczy się codziennie,
    Żeby ocenę dobrą mieć.
    Adrian M., Karolina K.

    Choć psocimy i nudzimy
    Każdy lubi nas.
    Każdy duży i mały wie,
    Że cała szkoła lubi cię.
    Martyna P., Anna M.

    Moja mała Ojczyzna
    Jest kontynent na tym świecie
    To Europa - czy wy wiecie?
    Stara tutaj jest tradycja
    Francja, Włochy, Litwa, Grecja.
    W Europie nad Bałtykiem
    Leży Polska wielkim szykiem.
    Piękne są tu pola, góry,
    Najpiękniejsze są Mazury.
    Tu stolicą jest Warszawa.
    Herbem Orzeł - nasza sława.
    Polska flaga biało - czerwona
    Jest tu już przez wieki czczona.
    W Polsce jest region zatruty,
    Gdzie przemysł, kopalnie i huty.
    To nasz Śląsk kochany,
    Gdzie każdy tradycją jest przywiązany.
    W Rydułtowach mieszkam, wiecie?
    Jest tu swojsko w zimie, w lecie.
    Rydułtowskie hałdy mamy
    My górami je nazywamy.
    Tu mieszkomy, tu godomy
    W niedziela w starym kościele rzykomy.
    Każdy maluch robi przymiarki,
    By chodzić do szkoły im. Karola Miarki.
    Duża ta szkoła, żywa, wesoła
    Pani Dyrektor Kornelia Newy trzyma tu piecze.
    Niewyszkolony stąd nikt nie uciecze.
    Kochajmy Polskę, Śląsk, Rydułtowy
    To wierszyk Agaty Sowy.

    Jesienny koncert
    Toczą się liście dookoła
    A gromada dzieci woła.
    Hej, jesień kolorowe niesie liście,
    Które żółcą się złociście.
    Jarzębina w czerwone korale się stroi.
    Wierzba z kasztanowcem
    Pięknego walczyka wykroi.
    Jaskółki już dawno odleciały,
    Ale przedtem dla wszystkich
    Ostatni koncert zaśpiewały.
    Martyna P.

    Jesień
    Złote liście ma jesień.
    W ogrodzie pełno kwiatów niesie.
    Jesień, jesień miła
    Pragnę abyś jak najdłużej była.
    Dzieci lubią jesień,
    Bo dużo ciekawych rzeczy
    zawsze przyniesie.
    Anna M.

    Surówka dobra czeka,
    Jak rwąca rzeka.
    Mateusz K.

    Mam jabłka dwa i marchewki,
    Więc zrobię z nich pyszne sałateczki.
    Marta M.

    Mikołaju Święty
    Bardzo lubię prezenty.
    My czekamy cały rok,
    Żebyś do nas przyszedł.
    Witasz dzieci prezentami,
    A my ciebie uśmiechami.
    Ty kochasz wszystkie dzieci,
    A my ciebie też kochamy.
    Martyna P.

    Mikołaj przyjechał do nas
    6 grudnia na saniach
    ze swoimi reniferami,
    aby wręczyć wszystkim dzieciom
    paczki z cukierkami.
    Basia K.

    Biała i mroźna, piękna i groźna.
    Jasna, wesoła o bieli anioła.
    To zima nasza, to pora wasza.
    Drzewa są gołe, a dzieci wesołe.
    Stawiają bałwana z samego rana.
    Daj do karmnika ptakom słonecznika.,
    Aby ci wiosną ćwierkały radośnie.
    Zima biała jest i radosna,
    Ale lepsze lato jest, albo wiosna.
    Agata S.

    Droga babciu moja miła,
    Chcę byś zdrowa zawsze była
    I w tym Młodym Nowym Roczku
    Tryskała radością.
    Chcę byś zawsze z uśmiechem na twarzy
    Piekła pyszne lukrowane ciasteczka,
    Aby Twoim wnukom uśmiechały się
    Zawsze małe usteczka.
    Anna M.

    Lany Poniedziałek
    Dziewczyny od rana malują jajka:
    Czerwone, żółte i zielone.
    Dla chłopców w Lany Poniedziałek
    Będą pięknie ozdobione.
    Monika M.

    Pisanki
    Biały koszyk, a na nim pełny koszyk
    Z kolorowymi pisankami.
    Jedne czerwone, drugie zielone,
    A na nich piękne wzorki wyrzeźbione.
    Wszystkie pięknie ozdobione.
    Adrian M.

    Co za dziwy?
    Już słońce mocniej grzeje,
    Już śnieg powoli topnieje.
    Czy wiesz co to za dziwy?
    To wiosna!
    To świat nowy, prawdziwy.
    Już kwiaty rozkwitają,
    Już ptaki na łąkach śpiewają.
    Już życie się budzi,
    By siać zgodę wśród ludzi.
    Marta M.

    Lato
    Kiedy wiosną świeci słońce
    Uśmiechnięte są wszystkie dzieci.
    Wiosną życie ze snu wstaje
    Wszystkim radość z życia daje.
    Ale lato jest gorące
    bardzo mocno świeci słońce.
    Latem dzieci leniuchują
    A rodzice ich pracują.
    Kiedy urlop w lipcu mają
    To na wczasy wyjeżdżają.
    W lipcu i w sierpniu są wakacje.
    Kto to wymyślił ten miał rację.
    W wakacje pełno swobody
    Z całą rodziną chodzimy na lody.
    Na rowerze każdy jedzie
    Gramy w piłkę po obiedzie.
    Także o tej porze roku
    Mama robi dużo soku
    Kwitną kwiatki, jemy różne sałatki.
    KOCHAM LATO - CO WY NA TO?
    Agata S.

    Zachęcam wszystkich nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej do częstego wykorzystywania w swojej pracy dydaktycznej technik Celestyna Freineta, a szczególnie tworzenie swobodnych tekstów oraz redagowanie gazetki szkolnej.

    Literatura:
    A.Strzałecki: Wybrane zagadnienia psychologii twórczej, Warszawa 1969, PWN
    S.Popek: Wybrane zagadnienia kształcenia i wychowania dzieci i młodzieży, Lublin 1989
    A.Strzałecki: Wybrane zagadnienia psychologii twórczej, Warszawa 1969, PWN
    K.Bieluga: Życie Szkoły, 3/2001, WSiP
    Z.Pietrasiński: Myślenie twórcze, Warszawa, PZWS
    R.Stawinoga: Życie Szkoły, 2/2001, WSiP
    R.Gloton,, C. Clero: Twórcza aktywność dziecka, Warszawa WSiP
    H.Marzec: Życie Szkoły, 1/95
    B.Łuczak: Nauczanie integralne w kl. 1-3 z wykorzystaniem technik Freineta, Oficyna Wydawnicza, Poznań 2000
    M.Szymczak (red.): Słownik języka polskiego. PWN, Warszawa 1984

    mgr Mariola Piela
    nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej
    Szkoły Podstawowej nr 1 w Rydułtowach


  • Zaświadczenie online



    numer online: 45 gości

    reklama