Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
11383
rok szkolny
2014/2015

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Wspomaganie rozwoju umysłowego dziecka poprzez gry i zabawy dydaktyczne

Działanie, aktywność i samodzielność uczniów to cechy, które charakteryzują współczesną szkołę. Bardzo ważnym elementem jest stworzenie odpowiednich warunków do pełnego rozwoju dziecka, mając na uwadze także jego rozwój umysłowy.

Dzięki nauce dziecko przyswaja sobie nową wiedzę. W zdobywaniu jej potrzebne jest opanowanie nowych form językowych i innej budowy wypowiedzi. E.Słodownik-Rycaj pisze, że "mowa, która dotychczas służyła dziecku wyłącznie do kontaktu z rozmówcą, musi ulec przebudowie. W rozwoju mowy obserwuje się ciągle przebudowującą się i doskonalącą, umiejętność posługiwania się mową jako środkiem komunikowania się".

Mowa jest głównym środkiem porozumiewania się między ludźmi, a prawidłowy jej rozwój stanowi podstawę kształtowania się osobowości dziecka. Jeśli proces rozwoju mowy przebiega prawidłowo, dziecko prawidłowo myśli.

Według R. Więckowskiego "znaczącą pozycję w życiu i aktywności małego dziecka pełni nauczyciel. Ma on istotny wpływ na rozwój dziecka. Od niego zależy czy i w jaki sposób będzie ono aktywne, a tym samym jak będzie się rozwijało".


REKLAMA

Dlatego też powinniśmy jak najczęściej stwarzać dziecku warunki do słuchania wypowiedzi rozmówcy, jak np. słuchanie opowiadań nauczyciela, nagrań baśni, ale jednocześnie dawać mu wiele okazji do jego własnej, swobodnej wypowiedzi. Przedmiotem swobodnego wypowiadania się dzieci w młodszym wieku szkolnym są ich doświadczenia, przeżycia i obserwacje, opowiadanie nauczyciela, czytany tekst, oglądane obrazki, filmy, przedstawienia, sytuacje, które wywołują w nich przeżycia, emocje wyzwalające chęć mówienia.

Dziecko powinno mieć dużo okazji do mówienia i dużo mówić, a jego opowiadania i wypowiedzi powinny być doceniane i chwalone.

Jedną z form zachęty do formułowania myśli mogą być zabawy lub gry dydaktyczne, wspomagające rozwój mowy.

M. Wilczkowa podaje przykład zabawy rozwijającej mowę uczniów "Mówimy aż do dzwonka". Uczniowie wypowiadają się na temat wybrany przez nauczyciela. Płynnie, bez przerywania monologu do momentu, w którym rozlegnie się dźwięk dzwonka bądź klaśnięcie oznaczające koniec wypowiedzi. Opowiadający przerywa swoją wypowiedź i podaje temat następnemu uczniowi. Tego typu zabawy słowem stwarzają uczniom wspaniałą okazję do swobodnego wypowiadania się a jednocześnie uczą budowania dłuższych wypowiedzi oraz rozwijają wyobraźnię i pobudzają do aktywności twórczej.

Zabawy wspomagające umiejętność kreowania opowieści zaprezentowane przez S.Bowketta rozwijają zdolność twórczego myślenia i prawidłowej formy wypowiadania się. Przykładem jest "Dekonstrukcja". Nauczyciel opowiada bajkę. Potem zapisuje w postaci krótkiego zdania jej każdą część i każde wydarzenie. Dokonawszy takiej "destrukcji" bajki, wybieramy wariant zabawy:

- przyglądamy się stereotypom i stawiamy pytanie: A co by było, gdyby...?

- sprawdzamy jak bajka pasowałaby do innych czasów, miejsc, płci bohaterów. Jakie elementy bajki i w jaki sposób mogłyby się zmienić?

W aktywności werbalnej bardzo ważnym czynnikiem jest wykorzystywanie sytuacji naturalnych i pomysłów dzieci. Ćwiczenia w mówieniu powinny być organizowane we wszystkich sytuacjach sprzyjających wypowiadaniu się dzieci.

H. Baczyńska uważa, że "przez ćwiczenia w mówieniu planujemy i realizujemy systematyczną pracę nad: 1) treścią wypowiedzi ucznia; 2) logicznością powiązań między poszczególnymi wątkami wypowiedzi; 3) świadomym, przemyślanym doborem słów oraz ich formy; 4) kształtowaniem wyrazistości wypowiedzi". S.Słysz, jako przykład gry rozwijającej myślenie, pamięć i mowę podaje "Opowieść w ciemności". Wszyscy uczestnicy gry przez 1-2 minuty obserwują rozłożone na stole przedmioty, naŹstępnie prowadzący chowa je do pudła. UczestŹnik mając zawiązane oczy ma rozpoznać przedmiot i opowiedzieć o nim jakąś krótką historyjkę. Prowadzący ocenia rozpoznanie i wyŹpowiedź w skali punktów od 0 do 3. Zero - gdy przedmiot nie został rozpoznany; trzy - gdy przedmiot został rozpoznany szybko, a opowiadanie było ciekawe lub dowcipne. Dzięki takim zabawom dzieci poznają zasady tworzenia tekstów, spostrzegają związki pomiędzy poszczególnymi zdaniami. Tworzą wypowiedzi spójne i logiczne.

W. Hemmerling proponuje korzystać z bogactwa wyobraźni i fantazji dzieci i jako przykład podaje zabawę "Moja Bajka". Jedno z dzieci zaczyna opowieść na dowolny temat, inne dodają kilka zdań, rozbudowują wątek i kontynuują rozpoczętą bajkę, opowiadanie lub opis zdarzenia. Zabawa ta przyczynia się do wzbudzenia zainteresowania dzieci tym co usłyszą od innych oraz tym, w jakim stopniu same włączą się w tok ogólnej narracji i tworzenia dzieła. Zwraca uwagę na rolę zabaw w rozwijaniu wyobraźni, twórczego myślenia i mowy dzieci. Wykorzystuje się tu spontaniczność, chęć do aktywnego działania, naturalną potrzebę zabawy, naśladowanie.

H. Cybulska zwraca uwagę na gry ekspresyjne. Gra mówiona może łączyć się z innymi rodzajami ekspresji np.: mimiczną, pantomimiczną, plastyczną, muzyczną. Przykładem takiej gry ekspresyjnej są "Kalambury". Dziecko przedstawia pewną wybraną przez siebie sytuację. Pozostali uczestnicy gry odgadują treść scenki i jej tytuł.

Formy zabawowe, stwarzając warunki silnego przeżycia emocjonalnego, pobudzają dzieci do wypowiadania się i zakładania własnych, oryginalnych wypowiedzi na określone tematy.


REKLAMA

Do wyrabiania umiejętności stosowania i wyodrębniania funkcji części mowy w zdaniu wykorzystujemy wszelkiego rodzaju układanki, których propozycje podaje S. Słysz: "Układanie zdań". Gra polega na tworzeniu zdań według określonej zasady. "Łańcuch słów".

Gra polega na tym, by w określonym czasie ułożyć dłuższy łańcuch słów (tylko rzeczowniki), w którym wyraz zaczyna się od litery, na jaką kończy się poprzedni. Proponowane gry wyzwalają dużo radości z manipulowania słowami, pozwalają w przyjemny sposób doskonalić umiejętność budowania zdań i utrwalania zdolności wydzielania głoski w nagłosie wyrazu.

E.Słodownik-Rycaj uważa, że zabawy i gry dydaktyczne służą rozwijaniu umiejętności przekazywania myśli, które są formułowane za pośrednictwem wyrazów ujętych w logiczne całości myślowe. Uczniowie przekonują się, że ta sama myśl może być przekazana w postaci krótszych lub dłuższych zdań. Proponuje zabawę " Skracamy zdanie, która polega na przekształceniu zdania rozwiniętego w proste.

Podstawową formą doskonalenia umiejętności językowych jest operowanie tzw. "tekstem luźnym" o interesującej, ciekawej treści. Do tego rodzaju tekstów należą rymowanki. Zabawa "Wyraz do rymu" według W. Hemmerling umożliwia rozwijanie twórczej aktywności słownej dzieci.

Bardzo ważna w rozwoju mowy jest umiejętność wykorzystywania i przetwarzania informacji językowych. O skutecznym działaniu w celu rozwijania świadomości językowej poprzez zabawę pisze E.Słodownik-Rycaj. W grze "Jaka rzecz jest zawsze w takim kolorze" dzieci dostrzegają komunikatywną wartość swoich wypowiedzi . Zadaniem dzieci jest wymyślić coś, co jest zawsze takiego koloru jak kolor na ich kartach. Wskazane dziecko przedstawia swój pomysł. Pozostali odgadują w jakim kolorze jest jego karta. Natomiast w grze "Brakująca część" otrzymują informacje zwrotne o komunikatywnej wartości swych wypowiedzi. Zadaniem dzieci jest połączenie dwóch odpowiednich części nie pokazując swoich kartek. Jedno z dzieci opowiada, co jest na jego kartce tak, aby dziecko trzymające brakującą połowę wiedziało, że to o jego część chodzi.

Doskonałą okazją do podnoszenia umiejętności współdziałania z innymi i zwiększania odpowiedzialności za wykonane działanie jest udział w zabawie "Kończymy opowiadanie" , zaproponowanej przez E.Słodowni-Rycaj. Zabawa polega na wspólnym układaniu opowiadania poprzez dopowiadanie zdań kolejno przez wszystkich uczestników.

Jak wynika z przytoczonych przykładów gier i zabaw dydaktycznych, są one jednym ze sposobów rozwijających mowę dziecka, wyrabiających umiejętności komunikatywnego wypowiadania się i doskonalenia sprawności poznawczych, wzbogacają słownictwo, a działania nauczyciela powinny zmierzać w kierunku podnoszenia świadomości i przebiegu procesu komunikowania się, celem zwiększenia jego skuteczności.

Bibliografia:

  • E. Słodownik- Rycaj : Rozwijanie mowy komunikatywnej dziecka. Warszawa 1998, Wydawnictwo Akademickie Żak.
  • E. Słodownik- Rycaj: Gry i zabawy językowe. Warszawa 2001, Wydawnictwo Akademickie Żak.
  • R.Więckowski: Udział nauczyciela w stymulowaniu rozwoju dziecka. [W:] Życie Szkoły 2001/9.
  • M. Wilczkowa: Zabawy słowem. Warszawa 1996, Nasza Księgarnia.
  • S. Bowkett: Wyobraź sobie, że… ćwiczenia rozwijające twórcze myślenie uczniów. Warszawa 2000, WSiP.
  • H. Baczyńska: Metodyka języka polskiego w klasach 1-3 szkoły podstawowej. Warszawa 1985, WSiP.
  • S. Słysz: Gry i zabawy. Warszawa 1984, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza.
  • W. Hemmerling: Zabawy w nauczaniu początkowym. Warszawa 1990, WSiP.
  • H. Cybulska: Sposoby aktywizowania uczniów na lekcjach języka polskiego. "Życie Szkoły" 1995, nr 10.

    Agnieszka Jakuszewska


  • Zaświadczenie online



    numer online: 181 gości

    reklama