Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
10780
rok szkolny
2013/2014

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Przyczyny niepowodzeń szkolnych dzieci

Powodzenia dziecka w pracy dydaktyczno - wychowawczej powinno być przedmiotem troski wszystkich rodziców. Niepowodzenia szkolne dzieci bywają liczne i skomplikowane, podobnie jak sam proces kształcenia i wychowania. Prowadzone badania nad wieloma uwarunkowaniami tego niepokojącego zjawiska wykazały, że jedną z przyczyn takich niepowodzeń może być zła sytuacja w rodzinie dziecka.

Termin powodzenia i niepowodzenia w pracy dydaktyczno - wychowawczej należy rozpatrywać zawsze łącznie, w nauczaniu bowiem kiedy kończy się powodzenie, zaczyna się niepowodzenie i odwrotnie.

Pojęcie niepowodzenia można najogólniej zdefiniować jako stan, w jakim znalazło się dziecko na skutek niespełnienia wymagań szkoły.

Szukając przyczyn niepowodzeń szkolnych, spotkałam się z różnymi ich klasyfikacjami.

Pedagodzy dzielą przyczyny porażek na różne kategorie. Świadczy to o ogromnej złożoności problemu, a także szerokim jego zakresie.

W niniejszej pracy przyjmę klasyfikację przyczyn niepowodzeń szkolnych według Cz.Kupisiewicza. Są to:
a) przyczyny ekonomiczno - społeczne ( złe warunki materialne i mieszkaniowe, rozpad struktury rodziny, niski poziom intelektualny i kulturalny rodziców, niewłaściwa postawa rodziców wobec dziecka, brak zrozumienia i zaspokojenia potrzeb dziecka),
b) przyczyny pedagogiczne (tkwią w procesie dydaktycznym, mogą być spowodowane niedostatecznym przygotowaniem nauczycieli, popełnianymi przez nich błędami dydaktycznymi oraz wadliwą postawą w stosunku do uczniów),
c) przyczyny biopsychiczne (tkwiące w dziecku np.: wady wymowy, wzroku, słuchu).


REKLAMA

Według Cz. Kupisiewicza niepowodzenia w nauce szkolnej charakteryzują się występowaniem wyraźnych rozbieżności między wymaganiami wychowawczymi i dydaktycznymi szkoły a postępowaniem uczniów oraz uzyskiwanymi przez nich wynikami nauczania.

Między trudnościami w nauce a trudnościami w zachowaniu dziecka zachodzi ścisła współzależność, chociaż w początkowym okresie może zachodzić tylko jeden rodzaj trudności. Jest to zrozumiałe, ponieważ trudności w nauce powodują różne reakcje dziecka, takie jak zniechęcenie do nauki, agresywne zachowanie, systematyczne wagarowanie i uciekanie ze szkoły, co z reguły wywołuje konflikty z nauczycielami i powstanie trudności wychowawczych. Zaburzenia w zachowaniu ujawniane przez dziecko na terenie szkoły (np. znaczna nadpobudliwość, brak wytrwałości) mogą się przyczynić do powstania trudności w nauce (brak koncentracji uwagi na lekcji, niezdolność do systematycznego odrabiania zadań domowych pociągają nagromadzające się luki w wiadomościach).

Środowisko w którym rozwija się dziecko, ma bardzo duży wpływ na późniejsze efekty edukacji. Sytuacja materialna rodziców, właściwa atmosfera w domu, wartości uznawane w rodzinie, zaspokojenie potrzeb dziecka są warunkiem prawidłowego rozwoju osobowości.

O pozytywnym stosunku do nauki decyduje wiele czynników, wśród nich ważne jest przygotowanie ucznia do szkoły przez rodziców. Składa się on z dwóch etapów:

  • długofalowego, obejmującego cały wiek przedszkolny,
  • bezpośredniego, obejmującego ostatni rok przed pójściem do pierwszej klasy.

    Pierwszy etap polega na trosce o prawidłowy, harmonijny, wszechstronny rozwój psychofizyczny dziecka, na zapewnieniu mu jak najlepszych warunków życia oraz na właściwym oddziaływaniu wychowawczym.

    Drugi etap ułatwia dziecku uczęszczanie do "zerówki". Przedszkole zapewnia bowiem optymalne przygotowanie ucznia do nauki szkolnej. Bardzo duże znaczenie ma troska o zdrowie i prawidłowy rozwój dziecka w wieku przedszkolnym, korygowanie wad postawy, słuchu, wzroku, mowy. Dziecko powinno wkroczyć w wiek szkolny w stanie optymalnym, by nie opuszczało lekcji dla badań, które mogły być wykonane w przedszkolu. Rodzice nie muszą uczyć go z wyprzedzeniem, powinni jednak:

  • zapewnić jemu aktywny udział w życiu rodziny,
  • organizować zabawy i kupować odpowiednie zabawki,
  • organizować zajęcia kształcące (oglądanie ilustracji i programów edukacyjnych, słuchanie opowiadań),
  • umożliwić bezpośredni kontakt z rówieśnikami,
  • rozwijać uczucia społeczne,
  • kształtować właściwy stosunek do samego siebie (wiara we własne możliwości, akceptacja).

    W miarę możliwości dziecko powinno uczęszczać do przedszkola. Należy unikać straszenia szkołą, lekceważącego wypowiadania się na temat szkoły (np.: co tam szkoła!), uczyć dziecko samodzielności i obowiązkowości.

    Troska rodziny o dziecko uczęszczające do szkoły musi obejmować wszystkie elementy warunkujące powodzenie w nauce, a więc:

  • stan zdrowia i rozwój fizyczny,
  • rozwój motoryczny, umysłowy, emocjonalny i społeczny,
  • rozwój i realizację zainteresowań zarówno przedmiotami nauki, jak i dziedzinami pozaszkolnymi,
  • zewnętrzne warunki życia,
  • atmosferę panującą w domu, tryb życia, organizację codziennych zajęć, a w szczególności przygotowanie zadań domowych.

    Trzeba także uwzględnić kształtowanie poziomu wymagań stawianych dziecku w zakresie ocen szkolnych oraz problem jego stosunków z rówieśnikami.

    Bardzo ważnym czynnikiem powodzenia szkolnego jest atmosfera w rodzinie; uczeń, w którego domu panuje atmosfera przykra, konfliktowa, któremu rodzina nie zapewnia poczucia bezpieczeństwa, ma duże trudności w osiąganiu pozytywnych wyników w nauce. Dziecko takie nie jest w stanie pracować na lekcji, gdyż cała jego energia psychiczna jest skierowana na przeżycia związane z sytuacją w domu. Uczniowie z rodzin rozbitych, alkoholików osiągają słabsze wyniki w nauce, często są znerwicowani i nadpobudliwi. Alkoholizm rodziców jest częstą przyczyną niepowodzeń uczniów w szkole, gdyż dzieci alkoholików nie mają w rodzinie zaspokojonych podstawowych potrzeb psychofizycznych, a zwłaszcza potrzeby bezpieczeństwa.

    Nie sprzyja także powodzeniu szkolnemu atmosfera nerwowości, ciągłego pośpiechu, chaosu i nieporządku. Chętniej i lepiej uczy się dziecko, które czuje się w domu potrzebne i kochane, które jest traktowane życzliwie, poważnie i konsekwentnie.

    Jeżeli rodzice nigdy nie mają czasu dla dziecka, nabiera ono przekonania, że rodzicom nie zależy na jego nauce. Dzieci w młodszym wieku szkolnym uczą się głównie dlatego, że rodzice cieszą się z ich dobrych stopni lub karzą za złe oceny. Stosunek młodego człowieka do nauki zależy od stosunku rodziców do dziecka oraz do nauki. Nie wystarczy systematycznie posyłać ucznia do szkoły, zaopatrzyć go w potrzebne przybory, zapewnić ciszę do odrabiania lekcji. O powodzeniu szkolnym decyduje atmosfera, jaka panuje w rodzinie, wolna od nadmiernych napięć, nacechowana życzliwością dla dziecka, a równocześnie kulturalna.

    Kolejnym czynnikiem wpływającym na osiągnięcia pozytywnych wyników w nauce jest stan zdrowia dziecka. Dobry stan zdrowia umożliwia regularne uczęszczanie do szkoły. Uczeń, który często opuszcza lekcje - nawet z najbardziej uzasadnionych przyczyn - zazwyczaj ma luki w materiale nauczania. Nawet najbardziej umiejętna, metodyczna i fachowa pomoc nie przyniesie takich korzyści jak bezpośredni udział ucznia w lekcji. W domu uczeń opanowuje przerabiany materiał w sposób mniej wszechstronny. Uboższe są także przeżycia i doświadczenia społeczne dziecka. Niektórzy rodzice zatrzymują dziecko w domu także z błahych powodów. Postępowanie takie ma wpływ na niepowodzenia szkolne, których skutki widoczne są natychmiast, a czasem "wloką się" za dzieckiem przez cały okres jego nauki szkolnej (np.: niedostateczna biegłość w czytaniu i pisaniu odbija się ujemnie na osiągnięciach w innych przedmiotach).

    Ujemny wpływ na powodzenia szkolne mają także wady fizyczne, zwłaszcza słuchu, wzroku i mowy, jeśli nie są systematycznie leczone i korygowane. Rodzice często lekceważą je lub nie dostrzegają ich.

    Podsumowując, należy stwierdzić, że niepowodzenia uczniów w nauce szkolnej są następstwem działania różnych kompleksów przyczyn, które często występują łącznie. Wśród tych przyczyn niemałą rolę odgrywają czynniki pedagogiczne. Od pracy dydaktyczno-wychowawczej nauczyciela zależą w dużym stopniu wyniki nauczania, a więc i skuteczność walki z niepowodzeniami szkolnymi.

    Dużą rolę w zapobieganiu niepowodzeniom szkolnym odgrywa rodzina.

    Co mogą zrobić rodzice, aby dziecko uniknęło trudności w nauce?
    1. Otaczać dziecko troskliwą opieką od najmłodszych lat.
    2. Dbać o prawidłowy rozwój fizyczny (leczyć przewlekłe choroby, wady, mieć stały kontakt z lekarzem).
    3. Troszczyć się o prawidłowy rozwój dziecka we wszystkich jego sferach.
    4. Przygotować dziecko do nauki szkolnej poprzez rozwijanie samodzielności, zainteresowań poznawczych, chęci do pracy.
    5. Przez lata nauki dbać o zdrowie fizyczne i psychiczne dziecka.
    6. Troszczyć się o dobrą atmosferę w rodzinie, o zaspokojenie potrzeb emocjonalnych, zwłaszcza potrzeby bezpieczeństwa.
    7. Dbać o prawidłowe stosunki swego dziecka z rówieśnikami, a także nauczycielami.
    8. Stawiać dziecku wymagania dostosowane do jego możliwości.
    9. Utrzymywać systematyczny kontakt ze szkołą i wychowawcą.
    10. Zapewnić jak najlepsze warunki do odrabiania lekcji, tj. miejsce, czas, spokój.
    11. Systematycznie interesować się sprawami szkolnymi dziecka.

    Wykorzystana literatura:

  • Kawula S.: Pedagogika rodziny, Toruń 2002
  • Kupisiewicz Cz.: Podstawy dydaktyki ogólnej, Warszawa 1995
  • Łuczak B.: Niepowodzenia w nauce; przyczyny, skutki, zapobieganie, Poznań 2000
  • Łysek I.: Niepowodzenia szkolne, Kraków 1998
  • Ochmański M.: Alkoholizm ojców a sytuacja rodzinna i szkolna dzieci, Lublin 2001
  • Rembowski J.: Więzi uczuciowe w rodzinie, Warszawa 1972
  • Ziemska M.: Rodzina i dziecko, Warszawa 1986
  • Żebrowski J.: Rodzina polska na przełomie wieków, Gdańsk 2001

    Beata Zawadzka


  • Zaświadczenie online



    numer online: 83 gości

    reklama

    Księgarnia HELION poleca: