Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
10686
rok szkolny
2013/2014

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Grupa rówieśnicza – jej pojęcie, organizacja i struktura oraz funkcje wychowawcze

Danuta Puchniarska w swoim artykule pt. "Grupy rówieśnicze a wychowanie" pisze, że "grupy rówieśnicze stanowią naturalną drogę procesu uspołeczniania młodzieży i dzieci, wchodzenia w skomplikowany świat współżycia i współdziałania społecznego. W grupach młodzieżowych wyrażają się bezpośrednio postawy młodej generacji, a szczególnie dążenie do spełnienia określonej roli społecznej, do czynnego udziału w życiu społecznym".
Autorka uważa także, że uczestnicy poszczególnych grup uczą się współdziałać w grupie wykorzystując przy tym własne pragnienia i cele do jakich dążą. Dzieci uczą się od innych wykonywać różne czynności, których wcześniej nie umieli. Grupa rówieśnicza stwarza możliwości do rozwijania w sobie różnych sprawności, wśród których wyróżniamy wierność, oddanie podejmowanej sprawie, lojalność (w tym także lojalność wobec przywódcy), samokontrolę i wgląd w istotę stosunków społecznych. Uczestnicy grup rówieśniczych walcząc o pozycję społeczna w swojej zbiorowości starają się zmieniać swoje niektóre upodobania na zainteresowania, które preferuje ich grupa. Każda grupa rówieśnicza stwarza możliwość do wyrażania własnych poglądów i tego jaki się ma stosunek do społeczeństwa. Wszystko to jest czynione poprzez różne elementy własnej kultury: rodzaj stroju i zachowania, rodzaj fryzury, własne teksty i muzykę. Autorka podkreśla także fakt, że każda grupa rówieśnicza "daje poczucie podmiotowości, wzmacnia i rozszerza osobowość, daje też poczucie pewności siebie i oparcia w poczynaniach, uniezależnia się od autorytetu dorosłych".


REKLAMA

Grupa rówieśnicza odgrywa w procesie uspołeczniania niezastąpioną rolę. Kryterium społecznej efektywności tej roli stanowi część i to na jakich etapach wychowania pokolenia młode osiągają dojrzałość społeczną, a w jakiej części i do jakiego stopnia ulegają wykolejeniu i staczają się na płaszczyznę patologii społecznej. Są to zyski i straty.
Właściwość związków rówieśniczych o charakterze pierwotnym i celowym
Grupa rówieśnicza pełni bardzo istotną rolę w procesie socjalizacji jednostki i zaspokaja ona ich wszystkie te potrzeby, których nie udało się zaspokoić rodzicom czy wychowawcą. Każda jednostka, która przynależy do grupy rówieśniczej ma możliwość aby podnieść swoje poczucie własnej przydatności i wartości. Wszystko jest zależne od tego jaką pozycję dana jednostka przyjmuje w danej grupie rówieśniczej - bo wtedy własna samoocena staje się wyższa. O pozytywnym wpływie na socjalizację jednostki świadczy także fakt, że każdej jednostce, która należy do danej grupy zależy na tym aby pozostali członkowie grupy ją akceptowali. Na uznanie i aprobatę pozostałych członków grupy trzeba sobie zasłużyć. Dlatego dana jednostka podporządkowuje się obowiązującym w całej grupie normom i uznaje wcześniej narzucane przez każdą grupę sankcje. W związku z tym mamy do czynienia z sytuacjami kiedy wśród celowych grup rówieśniczych zaczynają się tworzyć naturalne grupy rówieśnicze, a ich członkami zostają niektórzy lub nawet wszyscy uczestnicy zbiorowości celowej. Możemy mieć także do czynienia z sytuacjami kiedy w obrębie jednej zbiorowości celowej może powstać kilka grup rówieśniczych. Mówiąc o stowarzyszeniach to w przypadku tej zbiorowości mamy często do czynienia z powstaniem wtórnych więzi rówieśniczych, ponieważ powstawanie stowarzyszeń określone jest związkami ideowymi bądź religijnymi i bardzo często wynika z potrzeb emocjonalnych jednostki. Zadaniem każdego wychowawcy i pedagoga jest zapoznanie się z tym, jak związki rówieśnicze w grupach pierwotnych i celowych wpływają na daną jednostkę gdyż podczas swojej pracy dydaktyczno - wychowawczej i opiekuńczej styka się z nimi niemal codziennie.

Mówiąc o grupie pierwotnej to charakteryzuje się ona następującymi cechami:

  • jednostka uczestniczy w niej w sposób spontaniczny
  • każdy członek takiej grupy ma poczucie aprobaty innych członków
  • przeważają więzi osobowe
  • występuje wzajemna identyfikacja
  • grupa pierwotna jest grupą niewielką
  • członkowie grupy odczuwają przynależność w obrębie grupy i odczuwają poczucie odrębności w stosunku do otoczenia
  • grupa wskazuje wzorce i określa wartości oraz normy
  • istnieje kontrola i określony system sankcji
  • grupa charakteryzuje się zmiennością celów oraz zmiennością wewnętrznej struktury i hierarchii
  • przywództwo w grupie jest uwarunkowane cechami charakteru i musi być zaakceptowane przez grupę.

    Mając na uwadze grupę celową to charakteryzuje się ona następującymi cechami:

  • nabór do grupy ma charakter formalny
  • grupa opiera się na więzach rzeczowych
  • grupa może być rozbudowana, może mieć odgałęzienia terenowe
  • struktura wewnętrzna opiera się na sformalizowanym układzie hierarchicznym
  • najważniejsze są cele grupy, cele indywidualne mają zdecydowanie mniejsze znaczenie
  • grupa posiada formalne wzory zachowań
  • sankcje są egzekwowane w sposób formalny
  • decyzje grupy są zcentralizowane
  • występuje koordynacja działań
  • występuje jednolitość organizacyjna
  • wyalienowanie przywódców grupy

    Organizacja i struktura grupy rówieśniczej
    We wszystkich grupach rówieśniczych mamy do czynienia ze swego rodzaju wpływem, który po pewnym czasie przeradza się w określone układy, struktury i role społeczne. Możemy wyróżnić trzy typy grup rówieśniczych:

  • grupy dziecięce, oparte na zabawie
  • grupy młodzieżowe, paczki
  • grupy dewiacyjne (np. gangi, bandy przestępcze).
    Każda grupa rówieśnicza posiada swoją określoną strukturę stosunków międzyludzkich. Wśród elementów, które tworzą społeczne stosunki w grupie, to:
  • wewnętrzna hierarchia grupy
  • system decyzyjny
  • układ kanałów komunikacyjnych
  • charakter więzi pomiędzy poszczególnymi członkami grupy.

    Praktycznie każda grupa rówieśnicza posiada swoich liderów lub jednego przywódcę, dlatego możemy wyróżnić:

  • przodownictwo - jest charakterystyczne dla osób, których osobowość posiada charyzmatyczne cechy. Osoby takie są chętne do współpracy z innymi, posiadają pozytywne nastawienie emocjonalne oraz posiadają zaufanie wśród innych członków grupy;
  • przywództwo - osoba może zdobyć je poprzez osobowościowe kwalifikacje i wyróżniające się zachowanie, co jest akceptowane przez resztę grupy;
  • panowanie - osoba zdobywa je poprzez użycie siły, nie opiera się na poczuciu wzajemnej bliskości, zaufania, akceptacji ze strony innych członków, a główny cel panowania odnosi się do sensu zadaniowego i organizacyjnego.

    Na charakter przywództwa wpływają nie tylko cechy charakteru danej jednostki, ale także wielkość grupy, jej zadania oraz jej stosunek do otoczenia. W przypadku nieprzyjaznych stosunków grupy z otoczeniem mogą występować represje ze strony otoczenia. W takim przypadku zwiększają się tendencje do pełnienia władzy autorytarnej. Przywództwo, które najczęściej dominuje w grupach jest oparte na demokracji i liberalizmie. Główne zadanie takiego przywództwa opiera się na realizacji celów towarzyskich i zabawowych oraz podtrzymywaniu poczucia odrębności od otoczenia. Grupy dziecięce najczęściej opierają się przywództwie chaotycznym, gdzie często mamy do czynienia z chaosem decyzyjnym i z częstą zmianą osoby na stanowisku lidera.

    Roger Mucchielli przedstawił pięć układów komunikacyjnych, które dostarczają wiadomości o charakterze grupy, i które przedstawiają się następująco:

  • "układ szprychowy - każdy członek grupy ma kontakt z przywódcą, jest to niezwykle pomocne w przypadku konieczności szybkiego działania;
  • układ bezpośredni - każdy kontaktuje się z każdym;
  • układ kołowy - członkowie grupy przekazują informacje po kolei, jeden drugiemu;
  • układ łańcuchowy - przywódca grupy przekazuje informacje jednej osobie, która rozpowszechnia ja wśród pozostałych członków grupy;
  • układ scentralizowany - przywódca przekazuje informacje kilku zaufanym osobom, a ci przekazują ja pozostałym członkom grupy".
    Aby ustalić strukturę całej grupy używamy socjogramu, który polega na graficznym ukazaniu pozycji i roli poszczególnych członków w danej grupie, co opiera się na stosunkach lubienia albo nielubienia. Takie przedstawienie stanowi strukturę bardziej nieformalną. Jeżeli interesujemy się strukturą grupy mamy do czynienia z socjogramem hierarchicznym, który przedstawia ilość wyborów, które są skierowane do danych jednostek w grupie rówieśniczej.

    Na podstawie socjogramu możemy wyróżnić struktury i ich elementy. Możemy zatem wyróżnić:

  • para - czyli wzajemny wybór dwóch osób;
  • łańcuch - mamy z nim do czynienia wtedy kiedy osoba A wybiera osobę B, osoba B wybiera osobę C, osoba C osobę D itd.;
  • gwiazda - wtedy kiedy dana jednostka otrzymuje dużo wyborów, ale sama ich nie odwzajemnia;
  • sieć - jest to wzajemny wybór wszystkich członków poszczególnych grup;
  • klika - jest to podgrupa osób, która wybiera się wzajemnie i odrzuca pozostałych członków grupy.

    Funkcje wychowawcze grup rówieśniczych Wśród funkcji grup rówieśniczych o charakterze wychowawczym wyróżniamy:

  • kształtowanie aktywności jednostek w zakresie społecznym, kulturalnym i innym;
  • ułatwianie kontaktów interpersonalnych z innymi osobami a w szczególności z innymi członkami grupy;
  • zaspokajanie potrzeby aprobaty i uznania poszczególnych członków danej grupy rówieśniczej;
  • konstruktywne współzawodnictwo oparte na pozytywnych relacjach i zdrowej rywalizacji z innymi;
  • pobudzanie do rozwijania zainteresowań, pasji, upodobań i talentów poszczególnych członków danej grupy młodzieżowej;
  • umożliwianie kontaktów towarzyskich członkom grupy poprzez organizacje lub uczestnictwo w imprezach, itp.;
  • zaspokajanie określonych potrzeb emocjonalnych członków danej grupy rówieśniczej;
  • zapełnianie czasu wolnego uczestników poszczególnych grup rówieśniczych.

    BIBLIOGRAFIA:
    1. D. Puchniarska - "Grupy rówieśnicze a wychowanie" (Artykuł),
    2. T.Pilch, I. Lepalczyk, Pedagogika Społeczna. Człowiek w zmieniającym się świecie, Wydawnictwo Akademickie "Żak", Warszawa 1995,

    Dariusz Trybuła


  • Zaświadczenie online



    numer online: 88 gości

    reklama

    Księgarnia HELION poleca: