Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
10
rok szkolny
2002/2003

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Projekt ścieżki dydaktycznej "Rydułtowy - moja mała ojczyzna"

Każdy- bogaty i biedny, Polak czy Francuz, biały lub czarny wyrasta najpierw ze swojej "małej ojczyzny". Jest to miejsce niepowtarzalne, które kształtuje osobowość i charakter człowieka. Ważnymi elementami tego miniświata są: rodzina, dom, przyjaciele, szkoła, ogród, widok z okna. Często się zdarza, że wiedza o "naszej małej ojczyźnie" jest bardzo ograniczona.
Szczególnie dziecko jest wrażliwe na piękno otoczenia, dlatego powinno uczyć się kochać to, co jest mu szczególnie bliskie.
Ukazanie dzieciom tego, co w ich regionie- " małej ojczyźnie" jest piękne, ciekawe, godne zainteresowania, to najprostszy sposób pozwalający rozbudzić więź z miastem, regionem, ich tradycjami, wzbudzić przywiązanie i miłość do ziemi rodzinnej.
Pierwszym krokiem do realizacji powyższego założenia są wycieczki i spacery po najbliższej okolicy.
Uczniowie szkoły podstawowej spacerując ulicami swojego miasta odkrywają jego ciekawe zakątki, zapoznają się z tradycjami i obyczajami, poznają miejscową faunę i florę, odczuwają więź ze swoją "małą ojczyzną"- jej wartościami przyrodniczymi, kulturowymi, historycznymi.
Zajęcia w terenie rozwijają umiejętności miedzy innymi : posługiwania się kompasem, mapą, dokonywania prostych pomiarów, rozpoznawania roślin i zwierząt oraz form terenu. Są okazją do dokonania oceny zmian zachodzących w terenie pod wpływem działalności człowieka oraz ich wartościowania.
Ścieżka jest "osią" wokół, której narastają w sposób uporządkowany, systematyczny wiadomości i umiejętności ucznia.
Wieloaspektowość zajęć prowadzonych w terenie skłoniły mnie do wyznaczenia szkolnej ścieżki dydaktycznej w obrębie mojego miasta Rydułtowy.
Trudno w sposób jednoznaczny określić charakter miasta, gdyż można tu spotkać i gospodarstwa rolne i zakłady przemysłowe, tereny rekreacyjne, piękne, zadbane zakątki, które urzekają swoją urodą i dzikie wysypiska śmieci, które straszą swoją brzydotą. Jednak nieodłącznym elementem krajobrazu Rydułtów są hałdy, szyby kopalniane i zapadliska. Takie miasto o wielu obliczach jest przedstawione w zaproponowanej ścieżce dydaktycznej.
Mam nadzieje, że opracowana ścieżka posłuży, jako materiał dydaktyczny dla nauczycieli gminy Rydułtowy, pozwalający podnieść efektywność procesu kształcenia.
Ma ona charakter interdyscyplinarnego przewodnika po okolicy. Przedstawia jedną z wielu możliwych tras w mieście. Obejmuje osiem stanowisk. Wiedzie przez zachodnią część Rydułtów nad zbiornik wodny Zawalisko.

W planowaniu zajęć terenowych pomocna jest technika pięcioramiennej gwiazdy pytań.

PO CO?
- nawiązanie więzi z przyrodą,
- integrowanie różnych treści: przyrodniczych, historycznych, kulturowych, regionalnych, ekologicznych,
- poznanie najciekawszych i najpiękniejszych zakątków miasta Rydułtowy,
- kształtowanie poczucia więzi ze swoją "małą ojczyzną"
- orientacja w terenie- czytanie map,
- wpływ człowieka na środowisko,

CO?
- zabytki, przemysł, miejsca rekreacji, "zielone płuca miasta", miejsca związane z historią miasta,
- fauna i flora lasu i stawu

KTO?
- uczniowie szkoły podstawowej

KIEDY?
- wiosna i wczesna jesień

JAK?
- obserwowanie ekosystemów i żywych okazów roślinnych i zwierzęcych,
- pomiar
- szkicowanie, notowanie, fotografowanie,
- dyskusja, opowiadanie,
- praca w grupach,

GDZIE?
- zachodnia część miasta Rydułtowy

Przebieg trasy obrazuje mapa miasta Rydułtowy z naniesionymi ośmioma stanowiskami oraz poniższa tabela.


Konspekt zajęć w terenie "Nad zbiornikiem wodnym - Zawalisko"

Przedmiot: przyroda
Klasa: czwarta
Czas trwania zajęć: 3x 45 min
Miejsce prowadzenia zajęć: zbiornik wodny "Zawalisko" w miejscowości Rydułtowy, woj.śląskie.

Temat: Woda środowiskiem życia roślin i zwierząt.

Cele ogólne:
- woda jako środowisko życia,
- znajomość roślin i zwierząt żyjących w Zawalisku,
- zapoznanie z historią zbiornika wodnego,
- dostrzeganie cywilizacyjnych zagrożeń świata przyrodniczego,
- kształtowanie poczucia więzi ze swoim miastem.

Cele szczegółowe:
Po zakończeniu zajęć w terenie uczeń :
- zna nazwy kilku gatunków zwierząt i roślin wodnych,
- wie, na czym polega przystosowanie roślin i zwierząt do życia w wodzie,
- rozumie współzależności między środowiskiem wodnym a organizmami organizmami w nim żyjącymi,
- zna sposoby ochrony wód,
- zna historię powstania zbiornika,
- rozpoznaje organizmy żyjące w Zawalisku oraz nad jego brzegami,
- potrafi zorientować mapę,
- umie zlokalizować na mapie miejsce, w którym się aktualnie znajduje,
- dokonuje prostych obserwacji i pomiarów,
- uzasadnia znaczenie czystości wody dla prawidłowego funkcjonowania życia w wodzie,
- wnioskuje i uogólnia na podstawie analizy wykonanych zadań,
- zna i przestrzega zasad bezpieczeństwa w trakcie trwania zajęć nad wodą.

Metody pracy oparte na :
- obserwacji bezpośredniej,
- działalności praktycznej (ćwiczenia terenowe wg instrukcji zawartej w karcie pracy)

Forma pracy:
Zajęcia terenowe oparte na pracy w grupach wg instrukcji zawartej w karcie pracy.

UWAGA! Ze względu na bezpieczeństwo, wiek uczniów brak doświadczenia uczestników pracy terenowej przygotowano takie same karty pracy dla każdej z grup. Wszystkie grupy znajdują się w zasięgu wzroku nauczyciela.

Materiały:
Tekst opowiadania o Zawalisku, mapy miasta Rydułtowy dla poszczególnych grup, karty pracy- jedna dla grupy, termometry, zlewki, czerpaki, kotwiczka do połowu roślin wodnych, przybory do pisania, klucze do oznaczania roślin, przewodniki z fotografiami roślin i zwierząt wodnych, kompasy, rebusy dla każdego ucznia, kuwety, przepaski na oczy, bloki, kredki, bibuła filtracyjna.

Przebieg zajęć

1.Zabawa: " co słyszę"- wybranym dzieciom nauczyciel zawiązuje oczy. Uczniowie słuchają odgłosów przyrody i opowiadają o nich.

2.Podział dzieci na pięć grup w następujący sposób: każde dziecko otrzymuje rebus. Po jego rozwiązaniu szuka kolegów, którzy mają takie samo hasło. Dzięki temu samoistnie dzielą się na pięć grup, według nazw ulic prowadzących z centrum miasta nad Zawalisko.

3.Zaznajomienie z celem zajęć, jakim jest poznanie życia w wodzie i nad nią, zaznajomienie się z fauną i florą charakterystyczną dla Zawaliska. Rozdanie grupom kart pracy i objaśnienie sposobu pracy.
Opowiadanie nauczyciela o powstaniu Zawaliska. Tekst opowiadania:
Zawalisko, jak sama nazwa wskazuje powstał na skutek zawału na KWK "ANNA". Pokład węgla był coraz płyciej położony pod powierzchnią ziemi. Kiedy skończyły się skarby karbonu natrafiono na grunt- ziemię. Nastąpił zawał.
Z opowieści starego górnika -Sobka wiadomo, że któregoś dnia zjechali na dół, ubrania i zegarki powiesili na stęplu i poszli do przodka fedrować.W pewnej chwili nastąpił zawał, buchnęła woda. Nikt nic nie zdążył zabrać, każdy uciekał ratując swoje życie. Jak wyjechali na powierzchnie dowiedzieli się że na miejscu zawału powstał wielki lej- dzisiejsze zawalisko, które stopniowo napełniało się wodą. Dno tego leja zamulało się, uszczelniało i tak powstał staw.
Przed II wojną światową stał tutaj barak, w którym mieściła się wypożyczalnia kajaków i rowerów wodnych. Ludzie przychodzili tu, aby wypocząć na łonie natury.
Istnieje przepowiednia, że co roku musi się tu ktoś utopić, bo Skarbnik potrzebuje ludzi do roboty w kopalni. Czy taka jest prawda? Nie wiadomo. Jedno jest pewne, że kąpiel w Zawalisku jest bardzo niebezpieczna, dlatego jest wzbroniona. Wielu ludzi straciło życie w toni wód Zawaliska..
Obecnie tereny te sa objęte działalnością koła wędkarskiego. Brzegi stawu są zadbane, czyste. A wody co jakiś czas zarybiane. Można tu spotkać: różankę, okonia, płocie, karasie, liny, szczupaki, karpie. W zaczerpniętej wodzie można znaleźć larwy komara, jętki, ważek, nartniki, pływaka żółtobrzeżka, pijawki, chróścika, pijawki, pająka topika, wodopójkę. Nie brakuje tu również ślimaków: zatoczka rogowego, błotniarki pospolitej i winniczka. Typowymi roślinami wodnymi jest rzęsa wodna, żabiściek, pałka wodna, sitowie, trzcina.
Jest to miejsce lubiane przez okoliczną ludność, szukającą spokoju od gwaru miejskiego. Znad brzegów Zawaliska roztacza się jeden z najpiękniejszych widoków na Rydułtowy.

4.Wypełnienie kart pracy- część wstępna, punkt 1 i 2.

5.Praca z mapą- orientowanie mapy w terenie, czytanie mapy, zaznaczanie zgodnie z poleceniem z punktu 3. Sprawdzenie poprawności wykonanych poleceń.
(To ćwiczenie może być poprzedzone przypomnieniem zasad wg, których można zorientować mapę).

6.Powtórzenie wiadomości o stanach skupienia wody- uzupełnianie kart pracy ( punkt 4 i 5). Wspólne omówienie wykonanych zadań.

7.Objaśnienie nauczyciela, jak należy wykonać następne zadanie tzn. pobrać wodę do badania czystości wody i jak zmierzyć temperaturę wody i powietrza. Całe zadanie szczegółowo omówione jest w karcie pracy- ćwiczenie 6, 7, 8, 9.

8.Wykonanie zadania pod kontrolą i przy pomocy nauczyciela.

9.Odczytanie wniosków o cechach porównujących warunki życia w wodzie i na lądzie, jako wyników samodzielnej pracy grup.

10.Odpowiedź na pytanie numer 10 zawarte w karcie pracy. Odczytanie wniosków.

11.Zaczerpnięcie wody przez nauczyciela i rozlanie jej na kuwety w celu znalezienia zwierząt zamieszkujących Zawalisko. Objaśnienie nauczyciela, jakie gatunki zwierząt złowiono. Pokaz ilustracji ryb żyjących w Zawalisku.

12.Omówienie obserwacji ze szczególnym uwzględnieniem cech przystosowawczych zwierząt do życia w wodzie.

13.Objaśnienie, jak pobrać materiał roślinny za pomocą kotwiczki, oraz jak można go rozpoznać. Czynność wykonuje nauczyciel. Wspólne oznaczanie gatunków wyłowionych roślin. Cechy przystosowawcze do życia w wodzie- omówienie. Uzupełnienie tabeli- ćwiczenie 11.

14.Wykonanie zadania 12, polegającego na zaklasyfikowaniu do poszczególnych grup śmieci znalezionych na brzegu.

15.Odczytanie swoich obserwacji.

16.Rozmowa na temat skali zanieczyszczenia wody ( nawiązanie do punktu 5 i 6 z karty pracy) i brzegów Zawaliska. Odpowiedź na pytanie: "czy człowiek ma wpływ na czystość wód?", Co zrobić, aby stan wód i terenów zielonych w naszym mieście uległ poprawie?".

17.Układanie reklam zachęcających do odwiedzania i dbania o miejsce, w którym znajdują się uczniowie/ ilustracje wiersz, hasło reklamowe, piosenka, scenka itp./. Rozdanie potrzebnych materiałów i praca w grupach- punkt 13.

18.Prezentacja reklam.

19.Odczytanie wniosków ze swoich kart pracy. Ułożenie wniosku ogólnego o tym, że Zawalisko jest zbiornikiem wodnym o bogatej faunie i florze. Jest to staw, który nie jest zanieczyszczony. Swym pięknym położeniem zaprasza do spędzenia wolnego czasu nad swoimi brzegami. Obowiązuje tutaj absolutny zakaz kąpieli i wyrzucania nawet najdrobniejszych śmieci. Dbajmy o to miejsce.

20.Prośba o dokonanie oceny zajęć. Każdy uczestnik zajęć koloruje kwadracik na wybrany przez siebie kolor na swojej karcie pracy. Czynność jest anonimowa i dobrowolna.
Kolor czerwony- zajęcia były ciekawe i pouczające.
Kolor żółty- na zajęciach było nieźle.
Kolor niebieski- nie podobało mi się, niczego nowego się nie nauczyłam.

KARTA PRACY GRUPY........................

Zapraszam Cię do pracy badawczej nad zbiornikiem wodnym. Proszę Cię o zachowanie bezpieczeństwa podczas zajęć oraz dokładne wykonywanie poleceń nauczyciela.

Data zajęć:........................
Klasa:........................
Imiona uczniów należących do grupy:........................
Nazwa zbiornika:........................

1.Zbadaj brzeg zbiornika obserwując go uważnie. Podkreśl właściwe określenia.
Brzeg Zawaliska jest: stromy, łagodny, urwisty, naturalny, sztuczny, piaszczysty, podmokły, koszony, żwirowy.
Rosną tu: wierzby, inne drzewa, trzciny, pokrzywy, martwe drzewa, krzewy.

2.Jak powstał staw zwany Zawaliskiem?...................................
.....................................................................................

3.Przyjrzyj się uważnie mapie miasta Rydułtowy. Sprawdź według kompasu, gdzie jest północ i zorientuj mapę. Czy już wiesz, gdzie się znajdujesz?
Zaznacz na mapie kolorem niebieskim Zawalisko, a żółtym ulice, które nad nie prowadzą.

4.Rozwiąż zagadki:
- Co tak o szyby dzwoni, kiedy chmura łzy roni?...................
- Kaszka, którą chmura zrzuca na podwórka to...................
- Jak taka szyba się nazywa, co wodę na stawie pokrywa?....................
- Co się wymyka z gorącego czajnika?..........................
- Srebrne kropelki na łące, rano pozbiera je słońce...................
- Nie deszcz i nie grad , spada z nieba- bieli świat...................

5.Uzupełnij zdania:
Woda występuje w ................... stanach skupienia.
-stan...................-/deszcz, rosa/...................
-stan...................-/lód, śnieg/...................
-stan...................-/para wodna/...................
Przyporządkuj do danego stanu skupienia:
Oceany, morza, zjawisko transpiracji, jeziora, góry lodowe, rzeki, lodowce,

6.Badanie wody ze stawu.
Nabierz ostrożnie wody ze stawu do zlewki. Staraj się jej nie zmącić. Przypatrz się jej uważnie i określ jej cechy charakterystyczne podkreślając właściwe wyrazy:
Barwa wody: niebieska, zielona, żółta, żółto-brunatna, brunatna,
Zapach wody: roślinny, ziemisty, gnilny, bez zapachy, inny (jaki?).......................
Przeźroczystość wody: przejrzysta, opalizująca, mętna, bardzo mętna
WNIOSEK.................................

7.Zbadaj, czy woda jest czysta. W tym celu musisz zbudować filtr z kilku warstw bibuły filtracyjnej. Filtr umieść na wlocie zlewki (filtr powinien być większy od wlotu, aby nie wpadł do środka). Przefiltruj wodę tyle razy, żeby była wizualnie czysta. Policz ile razy filtrowałeś. Swoje obserwacje zanotuj uzupełniając zdania:
Po pierwszym odsączeniu na filtrze pozostało.............................
Aby uzyskać wizualnie czysta wodę należało ją przefiltrować.......... razy.
WNIOSEK.........................................

8.Zbadaj temperaturę wody i powietrza
Zanurz koniec termometru w wodzie i odczekaj 30 sekund. Zanotuj swój wynik. Powtórz badanie na głębokości 30 cm, oraz tuż nad powierzchnią wody. Aby zmierzyć temperaturę na wysokości 150 cm nad powierzchnia wody, stań na palcach i wyciągnij rękę z termometrem wysoko do góry.Za każdym razem odczekaj 30 sekund i zapisz wyniki swoich pomiarów.
Temperatura wody tuż pod powierzchnia wody wynosi..........................
Temperatura wody w głębszych strefach wynosi............................
Temperatura powietrza tuż nad lustrem wody..........................
Temperatura powietrza na wysokości 150 cm nad powierzchnią wody wynosi.......................
WNIOSEK....................................

9.Uzupełnij tabelę i porównaj warunki życia w środowisku wodnym i lądowym.

WNIOSEK................................

10.Odpowiedz na pytania podkreślając właściwa odpowiedź:
- Czy staw jest ogólnodostępny? Tak Nie
- Ilu ludzi widziałeś na brzegu? 0, 1-10, 11-20, więcej
- co robili ludzie znajdujący się na brzegu?
Spacerowali, łowili ryby, bawili się z psem, siedzieli, inne ...............

O czym świadczy obecność wędkarzy nad stawem?
..............................................................

11.Wypisz gatunki roślin i zwierząt, jakie można spotkać w Zawalisku.

WNIOSEK................................

12.Obejdź dookoła staw. Przyjrzyj się uważnie śmieciom i zanotuj w tabeli to, co zauważyłeś wodzie lub na brzegu.

Uwaga! Nie staraj się sprzątać śmieci- mogą być wśród nich przedmioty, którymi możesz się poważnie skaleczyć.

WNIOSEK................................

13.Miejsce na reklamę:

 

 

14.WNIOSEK OGÓLNY:
.......................................................
.......................................................
.......................................................

Michalina Matuszek
nauczyciel przyrody w S.P. nr 1 - Rydułtowy


Zaświadczenie online



numer online: 152 gości

reklama

Księgarnia HELION poleca: